N-Glikan

Arka Plan

N-glikanlar, N-glikosilasyon adı verilen bir süreçle proteinlere bağlanan karmaşık şeker zincirleridir. Bu translasyon sonrası modifikasyon, özellikle salgılanmaya veya hücre yüzeyine yönelik birçok proteinin düzgün işleyişi için çok önemlidir. Bu karbonhidrat yapılarının incelenmesine odaklanan glikomik alanı, önemli ölçüde ilerleme kaydetmiş ve N-glikanların yüksek verimli bir şekilde ölçülmesini sağlamıştır. Bu ilerleme, glikomik bilimini genomik ve proteomik gibi diğer “omik” disiplinlerle aynı çizgiye getirmektedir.^[1] İnsan plazma N-glikomunun bileşimi (kan plazmasındaki proteinler üzerinde bulunan tüm N-glikanlar kümesi), bireyler arasında önemli ölçüde değişkenlik gösterir. Bununla birlikte, tek bir kişi içinde bileşimi nispeten stabildir ve çevresel faktörlerin çoğu glikan yapısı üzerinde sınırlı bir etkisi vardır.^[1]

Biyolojik Temel

N-glikanlar, hücre-hücre tanınması, bağışıklık yanıtları, protein katlanması ve yapısal kararlılık dahil olmak üzere çeşitli biyolojik süreçlerde hayati roller oynar. Bu karmaşık yapılar, N-asetilglukozamin (GlcNAc), mannoz, galaktoz ve siyalik asit gibi farklı monosakkaritlerden oluşur. Ayrıca, iç GlcNAc kalıntısına α1,6 bağlı olan çekirdek fukoz veya antenner fukoz gibi spesifik modifikasyonlara da sahip olabilirler.^{[1], [2]} Bu glikan yapılarındaki küçük değişiklikler bile, bağlandıkları glikoproteinlerin genel yapısını ve biyolojik işlevini önemli ölçüde değiştirebilir.^[1] N-glikanların ölçülmesi tipik olarak birkaç adım içerir: N-glikanların plazma proteinlerinden enzimatik olarak salınması, floresanla etiketlenmesi ve ardından gelişmiş kromatografik teknikler kullanılarak ayrılması. Hidrofilik etkileşim ultra performanslı sıvı kromatografisi (UPLC), yüksek performanslı sıvı kromatografisi (HPLC) gibi eski tekniklere kıyasla üstün hassasiyeti, çözünürlüğü ve hızı nedeniyle yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir ve glikan yapılarının daha hassas analizini sağlar.^[3] Kromatogramdaki her ayrılmış pikteki N-glikan miktarı genellikle toplam entegre alanın yüzdesi olarak ifade edilir.^{[2], [3]}Genetik faktörlerin, bir bireyin N-glikom kompozisyonunu önemli ölçüde etkilediği bilinmektedir. Genom çapında ilişkilendirme çalışmaları (GWAS), N-glikan seviyelerindeki varyasyonlarla ilişkili olan tek nükleotid polimorfizmleri (SNP’ler) gibi genetik varyantların tanımlanmasında etkili olmuştur. Örneğin,HNF1A geni, plazma proteini fukosillenmesinin önemli bir düzenleyicisi olarak tanımlanmıştır.^[1] Bu çalışmalar, bir bireyin genetik yapısı ile glikanlarının biyosentezi arasındaki karmaşık etkileşimi ortaya çıkarmayı ve belirli SNP’lerin glikan bolluğunu nasıl etkileyebileceğini göstermeyi amaçlamaktadır.^[2]

Klinik Önemi

Doğru N-glikan analizi, çeşitli hastalıkları anlama ve teşhis etme konusunda yeni yollar açmıştır. Glikan yapılarındaki değişiklikler, genellikle spesifik “gliko-fenotipler” olarak adlandırılır, çeşitli sağlık durumlarıyla ilişkilendirilmiştir.^[1] Örneğin, glikomik ve genetiği birleştiren araştırmalar, plazma proteinlerinin ve IgG’lerin N-glikosilasyonunun tip 1 diyabetin gelişiminde potansiyel bir rolü olduğunu göstermiştir.^[2]Bu hastalıkla ilişkili glikan modellerini tanımlayarak, N-glikan potansiyel olarak erken teşhis, hastalık progresyonunu tahmin etme ve tedavi etkinliğini izleme için değerli bir araç olarak hizmet edebilir. Ayrıca, N-glikanlar üzerindeki genetik kontrolü anlamak, bir bireyin belirli glikan profillerine genetik yatkınlıklarını dikkate alarak, hastalığın riskini veya tedavilere yanıtı etkileyebilecek, sağlık hizmetlerine daha kişiselleştirilmiş bir yaklaşımı destekler.

Sosyal Önemi

N-glikan analizinin genişleyen alanı, insan sağlığı ve hastalığı hakkındaki anlayışımızı derinleştirerek önemli bir sosyal öneme sahiptir. Spesifik glikosilasyon kalıpları ve karmaşık insan hastalıkları arasında bağlantılar kurarak, araştırmacılar yeni tanısal biyobelirteçler geliştirmek ve yeni terapötik hedefler belirlemek için zemin hazırlıyorlar.^[3] N-glikom GWAS verilerini içeren kamu kaynaklarının ve veri tabanlarının oluşturulması, işbirlikçi araştırma çabalarını teşvik ederek bilimsel keşif hızını artırıyor.^[3] Glikomik bilgisinin genetik bilgi ile entegrasyonu, insan biyolojisinin daha kapsamlı bir görünümüne katkıda bulunur ve bu da nihayetinde çeşitli sağlık sorunlarından etkilenen bireyler için gelişmiş sağlık hizmeti stratejilerine ve iyileştirilmiş yaşam kalitesine yol açabilir.

Metodolojik ve İstatistiksel Değerlendirmeler

N-glikan profilleri üzerine yapılan çalışmalar genellikle çeşitli kohortları ve analitik yaklaşımları içerir ve bu da doğal metodolojik ve istatistiksel sınırlamalara yol açar. Bazı keşif genom çapında ilişkilendirme çalışmalarında (GWAS) önemli örneklem büyüklüklerine sahip olunsa da (.^[3]), replikasyon veya spesifik hastalık kohortlarında daha küçük olabilir, bu da ince genetik etkileri saptamak için istatistiksel gücü potansiyel olarak sınırlayabilir veya şişirilmiş etki büyüklüklerine yol açabilir (.^[2] ). Ayrıca, bazen bireysel glikan yapılarının toplamlarını veya ortalamalarını temsil eden türetilmiş özellikleri içeren glikan özelliklerinin tanımı, bireysel enzimatik aktivitelerin tam spektrumunu yakalamayarak karmaşık biyolojik gerçekleri basitleştirebilir (.^[3] ). Parti düzeltmesi ve normalliği sağlamak için dönüşümler dahil olmak üzere titiz veri işleme adımları esastır, ancak aynı zamanda ham glikan verilerinin içsel değişkenliğini ve normal olmayan dağılımlarını da kabul eder. Bunlar mükemmel bir şekilde ele alınmazsa, artık gürültü ortaya çıkarabilir (.^[3] ).

Genetik varyantlar ve N-glikan özellikleri arasında anlamlı ilişkiler tanımlanmasına rağmen, bir genomik lokus içindeki kesin nedensel varyantı belirlemek bir zorluk olmaya devam etmektedir. Analizler nedensel bir varyantın yerini önerebilse de (.^[1] ), kesin tanımlama genellikle istatistiksel ilişkinin ötesinde daha fazla ince haritalama ve fonksiyonel validasyon gerektirir. UPLC gibi farklı glikan teknolojilerinin daha eski HPLC ile karşılaştırıldığında kullanılması, daha iyi çözünürlük sunarken, aynı zamanda farklı yöntemler kullanan çalışmalar arasında doğrudan özellikten özelliğe karşılık gelmenin zor olabileceği anlamına gelir ve bu da çeşitli veri kümelerinde replikasyon çabalarını karmaşıklaştırır (.^[3] ).

Genellenebilirlik ve Çevresel Karıştırıcı Faktörler

Mevcut N-glikan araştırmalarının önemli bir sınırlaması, öncelikle çalışma kohortlarının demografik özelliklerinden kaynaklanan bulguların genellenebilirliğidir. N-glikanların geniş ölçekli genetik çalışmalarının çoğu, ağırlıklı olarak Avrupa kökenli popülasyonlara odaklanmıştır (.^[3]). Bu durum, glikan profillerini etkileyen genetik yapılar ve çevresel maruziyetlerin farklılık gösterebileceği diğer soylara bu bulguların doğrudan uygulanabilirliğini sınırlar. Ek olarak, çalışmalar genellikle yeni başlayan tip 1 diyabetli çocuklar gibi belirli hastalık popülasyonlarına odaklanmakta ve bu da genellenebilirliği daha geniş sağlıklı popülasyonlara veya farklı hastalık durumlarına sahip yetişkin kohortlarına daha da kısıtlamaktadır (.^[2] ). Çeşitli popülasyonlardan replikasyon kohortlarının olmaması, N-glikan özellikleri ile genetik ilişkileri doğrulamada ve genişletmede önemli bir boşluğu temsil etmektedir (.^[2] ).

Çevresel faktörler ve karıştırıcı değişkenler de N-glikan verilerini yorumlamada zorluklar yaratmaktadır. Örneğin, ilaç alımı glikan bolluğunu etkileyebilir ve bazı çalışmalarda bunu standartlaştırma veya hesaba katma yetersizliği potansiyel bir karıştırıcı faktör oluşturur, insülin gibi belirli ilaçların tanımlanan glikanlar üzerinde sınırlı etkileri olduğu öne sürülse bile (.^[2] ). Benzer şekilde, yetişkin popülasyonlarında yaygın olan komorbiditeler glikan profillerini etkileyebilir ve bu durum, hastalığa özgü glikan değişikliklerini diğer sağlık koşullarından etkilenenlerden ayırmanın karmaşıklığını vurgulamaktadır. Araştırmacılar genellikle yaş ve cinsiyet gibi bilinen karıştırıcı faktörler için ayarlama yapsalar da, ölçülmemiş çevresel faktörler veya gen-çevre etkileşimleri hala gözlemlenen glikan değişkenliğine katkıda bulunabilir ve genetik etkilerin kapsamlı bir şekilde anlaşılmasını zorlaştırabilir (.^[1] ).

Açıklanamayan Varyans ve Kalan Bilgi Boşlukları

N-glikan özellikleri ile ilişkili çok sayıda genetik lokusun tanımlanmasına rağmen, özellik varyansının önemli bir kısmı genellikle açıklanamamaktadır ve bu da “kayıp kalıtılabilirlik” olgusuna işaret etmektedir. Bireysel genetik varyantlar tipik olarak glikan seviyelerindeki gözlemlenen varyasyonun yalnızca küçük bir yüzdesini oluşturur ve bildirilen etki büyüklükleri genellikle özellik varyansının %1-3’ünü temsil eder (.^[1] ). Bu, N-glikan düzenlemesinin oldukça karmaşık olduğunu ve her biri küçük etkilere sahip çok sayıda genetik faktörün yanı sıra henüz tam olarak aydınlatılamayan epistatik etkileşimleri ve genetik olmayan etkileri içerdiğini göstermektedir.

Ayrıca, genetik ilişkiler N-glikanların genetik kontrolüne dair değerli bilgiler sağlarken, bu genetik varyantları değişen glikan yapılarına bağlayan kesin fonksiyonel mekanizmalar her zaman hemen açık değildir. Çalışmalar in-siliko fonksiyonel annotasyonları, eQTL verilerini ve glikan sentezi genleri hakkındaki bilgileri entegre etse de, kapsamlı bir anlayış, genotipten değişen enzimatik aktiviteye ve ardından belirli glikan yapılarındaki değişikliklere kadar nedensel yolların belirlenmesi için kapsamlı deneysel doğrulama gerektirir (.^[3] ). Genetik yatkınlık, çevresel faktörler ve N-glikosilasyonu etkileyen aşağı yönlü biyolojik süreçler arasındaki karmaşık etkileşim, devam eden bir araştırma alanını temsil etmektedir ve tanımlanan genetik varyantların tam fonksiyonel etkisiyle ilgili birçok bilgi boşluğu bulunmaktadır.

Varyantlar

Genetik varyasyonlar, insan N-glikomunu şekillendirmede, plazma proteinleri üzerindeki N-glikanların yapısını ve bolluğunu etkilemede önemli bir rol oynar. Fukozyasyon ve siyalilasyon gibi çeşitli glikozilasyon yollarında yer alan temel genler, bu karmaşık moleküler özellikleri önemli ölçüde etkileyen varyantlar barındırır. Bu ilişkiler, N-glikan düzenlemesinin genetik mimarisine ve bunların sağlık ve hastalıkla potansiyel bağlantılarına dair içgörüler sağlar.

Özellikle _FUT8_ olmak üzere fukoziltransferaz genlerindeki varyantlar, bir fukoz şekerinin bir N-glikanın en içteki GlcNAc kalıntısına eklendiği bir süreç olan temel fukozyasyon için merkezi öneme sahiptir. _FUT8_’deki *rs10483776 * varyantı, plazma N-glikan seviyeleri ile ilişkilendirilmiştir ve minör alleli fukozyasyon modellerindeki değişikliklerle bağlantılıdır.^[4] _FUT8_, bu temel fukozyasyondan özellikle sorumlu bir enzim olan alfa-1,6-fukoziltransferazı kodlar ve genetik varyasyonları, GlcNAc2Man3GlcNAc2 (DG1) ve diğer temel fukoze yapılar gibi glikanların seviyelerini değiştirebilir.^[4] *rs7147636 *, *rs3742597 *, *rs11621121 * (_MIR4708_ - _FUT8_ bölgesinde bulunur) ve *rs4073416 * (_FUT8_ - _NCOA4P1_ bölgesinde) gibi diğer varyantlar, _FUT8_ içinde veya yakınında bulunur ve aktivitesi üzerinde potansiyel düzenleyici veya fonksiyonel etkileri olduğunu düşündürmektedir.

Fukozyasyon için bir diğer kritik bölge, N-glikanların dış dallarına fukoz eklenmesi olan antenner fukozyasyonda rol oynayan _FUT6_ ve _FUT3_’ü içerir. _NRTN_ - _FUT6_ - _FUT3_ bölgesinde bulunan *rs3760776 * varyantı, DG7, DG9, DG12 dahil olmak üzere antenner fukoze glikanların seviyeleri ve genel antenner fukozyasyon (FUC-A) ile güçlü bir ilişki gösterir.^[4] Hem _FUT6_ hem de _FUT3_ olası adaylar olmasına rağmen, fukoziltransferaz VI’yı kodlayan _FUT6_, plazma proteinlerinin alfa-3-fukozyasyonundan sorumlu birincil enzim olarak kabul edilir ve haplotip analizi, bu ilişkileri yönlendiren daha olası gen olduğunu düşündürmektedir.^[4] _NRTN_ geni ve _PTBP1P_ ve _MIR4708_ gibi psödogenler, bu fukoziltransferaz genlerine yakın konumdadır ve fukozyasyonun karmaşık düzenleyici ortamına potansiyel olarak katkıda bulunur.

Siyaliltransferaz genleri, özellikle _ST3GAL4_ ve _ST6GAL1_, protein fonksiyonunu ve hücresel etkileşimleri etkileyen bir modifikasyon olan N-glikanlara siyalik asit kalıntılarının eklenmesi olan siyalilasyon için çok önemlidir. _ST3GAL4_’teki *rs3967200 * ve _ST6GAL1_’deki *rs59111563 * gibi varyantlar, farklı siyalile glikan yapıları ile ilişkilidir. _ST3GAL4_, alfa-2,3 bağlantısında siyalik asit ekleyen bir enzimi kodlar ve lokusu galaktozile siyalile tri- ve tetra-antennner glikanlar ile ilişkilidir.^[3] Benzer şekilde, bir alfa-2,6-siyaliltransferazı kodlayan _ST6GAL1_, siyalile ve siyalile olmayan galaktozile biantennner glikanların oranı ile bağlantılıdır.^[3] Örneğin, B hücrelerinde _ST6GAL1_’in değişmiş ekspresyonu, tip 1 diyabet riskiyle ilişkili allellerle ilişkilendirilmiştir ve bu da N-glikan profillerindeki bu genetik varyasyonların klinik önemini vurgulamaktadır.^[2]

Önemli Varyantlar

RS ID	Gen	İlişkili Özellikler
rs7255720	NRTN	N-glycan
rs7147636	FUT8	N-glycan
rs3760776	FUT6 - FUT3	N-glycan cancer biomarker vitamin B12
rs3967200	ST3GAL4	N-glycan protein thrombospondin-2 uromodulin transmembrane glycoprotein NMB
rs59111563	ST6GAL1	N-glycan
rs11621121	MIR4708 - FUT8	N-glycan
rs7159888 rs6573604	PTBP1P - MIR4708	serum IgG glycosylation N-glycan
rs4073416	FUT8 - NCOA4P1	N-glycan
rs3742597	FUT8	N-glycan
rs10483776	FUT8	N-glycan high density lipoprotein cholesterol PDGFA/SPARC protein level ratio in blood SPARC/VEGFC protein level ratio in blood

N-Glikomun Tanımı ve Biyolojik Önemi

İnsan N-glikomu, kan plazması gibi biyolojik bir örnekte bulunan N-glikanların tamamını ifade eder. N-glikanlar, bir asparagin kalıntısı yoluyla proteinlere enzimatik olarak bağlanan karmaşık karbonhidrat yapısıdır ve sentezleri ve modifikasyonları, glikosiltransferazlar, glikosidazlar, transkripsiyonel faktörler ve diğer moleküllerden oluşan bir ağ tarafından sıkı bir şekilde düzenlenir.^[2] Bu modifikasyonlar çok önemlidir, çünkü N-glikosilasyon değişiklikleri protein fonksiyonunu derinden etkileyebilir; örneğin, IgG N-glikanlarının terminal ucuna sialik asit eklenmesi, fonksiyonlarını pro-inflamatuardan anti-inflamatuara kaydırabilirken, ikiye bölen N-asetilglukozamin (GlcNAc), IgG’nin antikora bağımlı hücresel sitotoksisiteyi aracılık etme yeteneğini artırır.^[2] Fizyolojik koşullar altında, hem plazma proteinlerinin hem de IgG’nin N-glikomları, dikkate değer derecede düşük birey içi değişkenlik gösterir, ancak çeşitli patolojik süreçlere karşı oldukça duyarlıdırlar ve bu da onların tanısal ve prognostik biyobelirteçler olarak potansiyellerinin altını çizmektedir.^[2] N-glikosilasyon profillerindeki değişiklikler, alfa-1-asit glikoproteinden kaynaklananlar özellikle olmak üzere, belirli N-glikanların tanısal fayda gösterdiği farklı diyabet türleri de dahil olmak üzere bir dizi hastalıkta gözlemlenmiştir.^[2] Ayrıca, N-glikan profilleri, gelecekte diyabet geliştirme riski yüksek olan bireyleri potansiyel olarak tanımlayabilir.^[2]Enzimatik bir süreç olan N-glikosilasyonu, indirgeyici şekerler ve proteinler arasındaki enzimatik olmayan bir reaksiyon olan glikasyon ile karıştırmamak önemlidir; bunun örneği glikozile hemoglobin’dir.^[2]

Yaklaşımlar ve Terminoloji

N-glikomun ölçümü, PNGase F gibi enzimler kullanılarak plazma proteinlerinden N-glikanların enzimatik olarak salınmasıyla başlayan, ardından floresan etiketleme (örn. 2-aminobenzamid ile) ve hidrofilik etkileşimli sıvı kromatografisi katı faz ekstraksiyonu (HILIC-SPE) yoluyla saflaştırma içeren çok adımlı bir süreçtir.^[3] Saflaştırılmış ve etiketlenmiş N-glikanlar daha sonra Hidrofilik Etkileşimli Ultra Performanslı Sıvı Kromatografisi (HILIC-UPLC) kullanılarak ayrılır; bu teknoloji, üstün çözünürlüğü ve ölçüm yetenekleri nedeniyle eski Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisine (HPLC) göre tercih edilir.^[3] Bu ayırma, otomatik entegrasyon yoluyla bireysel N-glikan yapılarının tepe noktaları olarak tanımlandığı bir kromatogram sağlar; bu kantitatif ölçümlere Glikan Tepe Noktaları (GP’ler) adı verilir.^[3] Tanımlanan GP sayısı çalışmalara göre değişebilir ve tipik olarak plazma proteini N-glikanları için 36 ila 42 ve IgG N-glikanları için 24 arasında değişir.^[3] Farklı kohortlar ve çalışmalar arasında, özellikle büyük ölçekli genetik analizlerde tutarlılık sağlamak için, küçük tepe noktası varyasyonlarını hesaba katmak amacıyla GP’lerin uyumlaştırılması genellikle gereklidir.^[3] Her bir GP’nin bolluğu tipik olarak kromatogramdaki tüm tepe noktalarının toplam entegre alanının yüzdesi olarak ifade edilir.^[3] Veri sonrası işleme kritiktir ve sağa çarpık dağılımları ve çarpımsal parti etkilerini ele almak için toplam alan normalizasyonunu, logaritmik dönüşümü (genellikle log10), aykırı örneklerin (herhangi bir GP değerinin ortalamadan üç standart sapmanın ötesinde olması olarak tanımlanır) çıkarılmasını ve ComBat gibi istatistiksel yöntemler kullanılarak parti düzeltmesini içerir.^[3] Ek olarak, glikan özellikleri genellikle yaş ve cinsiyet gibi kovaryatlar için ayarlanır ve aşağı yönlü analizler için normal bir dağılım elde etmek üzere artıklar sıra dönüştürülür.^[3]

Glikan Özelliklerinin Sınıflandırılması ve Genetik Analiz Kriterleri

N-glikan özellikleri genel olarak doğrudan ölçülen bireysel glikan yapıları (belirli Glikan Pikleri (GP’ler) ile temsil edilir) ve türetilmiş özellikler olarak sınıflandırılabilir.^[3] Türetilmiş özellikler, doğrudan ölçülen glikanların toplamları veya oranları olarak hesaplanır ve farklı glikan yapıları arasında dallanma, galaktozillenme ve siyalillenme gibi ortalama glikosilasyon özelliklerini sağlar.^[3] Bu türetilmiş özellikler genellikle altta yatan bireysel enzimatik aktiviteyi ve genetik polimorfizmleri daha yakından yansıttığı düşünülmektedir.^[3]Çekirdek fukoz (FUC-C) gibi spesifik yapısal özellikler (asparagine doğrudan bağlı iç N-asetilglukozamine a1,6-bağlı bir fukoz kalıntısıdır) ve glikan yapısının dış dallarındaki fukoz kalıntılarını ifade eden antenner fukoz (FUC-A) da glikomik araştırmalarında kullanılan önemli sınıflandırmalardır.^[1] Genom Çapında İlişkilendirme Çalışmaları (GWAS) gibi genetik ilişkilendirme çalışmalarında, genetik varyantlar ve N-glikan özellikleri arasındaki anlamlı ilişkileri belirlemek için kesin kriterler belirlenmiştir. Bireysel bir SNP için genom çapında anlamlı bir ilişki tipik olarak, çoklu karşılaştırmaları hesaba katmak için bağımsız testlerin veya özelliklerin etkin sayısı için daha da ayarlanan, genellikle 5 × 10−8’in altında bir P-değeri ile tanımlanır (örneğin, 29 etkin test için P < 1,66 × 10−9).^[3] Replike çalışmalar için, daha esnek bir P-değeri eşiği uygulanır; örneğin, P < 0,05, lokus ve temel bileşen sayısının çarpımına bölünür (örneğin, P < 2,78 × 10−4), yeni ilişkiler için ise yeni lokus sayısına bölünen P < 0,05 gibi bir eşik kullanılır (örneğin, P < 0,005).^[3] GWAS’daki lokuslar, SNP’lerin en düşük P-değerini sergileyen lider SNP’nin 500 kilobaz (Kb) içinde bulunduğu bölgeler olarak tanımlanır.^[3]Genotipin glikan bolluğu üzerindeki etkisi, genotip, hastalık durumu ve bunların etkileşimi gibi değişkenlerin yanı sıra cinsiyet ve yaş gibi kovaryatları içeren karışık modelleme kullanılarak tahmin edilir ve anlamlılık eşikleri test edilen bağımsız glikan-SNP kombinasyonlarının sayısı için ayarlanır.^[2]

N-Glikanların Hücresel Biyolojideki Temel Rolü

N-glikanlar, proteinlere kovalent olarak bağlanan karmaşık karbonhidrat yapılarıdır ve çeşitli biyolojik süreçler için çok önemli olan glikoproteinleri oluşturur. Bu modifikasyonlar, glikosiltransferazlar, glikosidazlar, şeker nükleotidleri ve çeşitli transkripsiyon faktörleri dahil olmak üzere temel biyomoleküllerden oluşan bir ağ tarafından sıkı bir şekilde düzenlenen oldukça karmaşık bir enzimatik yol olan N-glikosilasyon yoluyla gerçekleşir.^[2] Bu glikanların eklenmesi, polipeptit taşıyıcılarının yapısını ve işlevini önemli ölçüde etkiler ve hücresel iletişim, protein katlanması ve stabilitesinde çeşitli roller oynar.^{[1], [5]} N-glikan yapılarındaki varyasyonlar, protein fonksiyonunu derinden etkileyebilir. Örneğin, bir immünoglobulin G (IgG) molekülündeki bir N-glikana sialik asit terminalinin eklenmesi, rolünü pro-enflamatuar bir ajandan anti-enflamatuar bir ajana kaydırabilir.^[2] Benzer şekilde, IgG’ler üzerindeki ikiye bölen N-asetilglukozamin (GlcNAc) varlığı, antikor bağımlı hücresel sitotoksisite yoluyla hedef hücreleri yok etme yeteneklerini artırır.^[2] Fukozyon, fukozun eklenmesini içeren başka bir önemli glikan modifikasyonu olup, hem prokaryotik hem de ökaryotik sistemlerde yaygın olarak gözlenir.^[6] FX enzimi, fukozyon için bir öncü olan GDP-L-fukozun sentezinde rol oynar.^[7] Bu moleküler ve hücresel yollar, N-glikanların hücresel homeostazı koruma ve protein aktivitesini modüle etmedeki dinamik ve çok önemli rolünü vurgulamaktadır.

N-Glikozilasyonun Genetik Mimarisi ve Düzenlenmesi

N-glikomun bileşimi, gen fonksiyonlarının ve düzenleyici öğelerin karmaşık etkileşimini yansıtan önemli genetik kontrol altındadır. Glikozilasyonun genetik düzenlenmesi tarihsel olarak deneysel sınırlamalar nedeniyle daha az anlaşılırken, yüksek verimli glikan analizindeki gelişmeler ayrıntılı araştırmaları mümkün kılmıştır.^[1] Genom çapında ilişkilendirme çalışmaları (GWAS), ‘protein N-bağlantılı glikozilasyon’ ve ‘N-glikan biyosentezi’ gibi N-glikozilasyon yollarında yer alan genlerin, glikan özellikleri ile ilişkili lokuslar arasında önemli ölçüde zenginleştiğini ortaya koymuştur.^[3] Spesifik genetik mekanizmalar arasında, plazma proteini fukosilasyonunun temel düzenleyicisi olarak HNF1A’nın tanımlanması yer almaktadır.^[1] Bu durum, transkripsiyon faktörlerinin glikan sentezini kontrol etmedeki rolünün altını çizmektedir. Bir başka örnek ise, lenfosit farklılaşması için hayati öneme sahip bir transkripsiyonel düzenleyici olan ve IgG glikan seviyelerini etkilemek için olası bir aday olan DNA bağlayıcı protein Ikaros’u kodlayan IKZF1 genidir.^[3] Örneğin, IgG glikozilasyonunun genetik düzenlenmesi, geniş bir gen ağı tarafından yönetilir.^[8] Ayrıca, farklı bireysel glikan yapıları boyunca dallanma, galaktozilasyon ve siyalilasyon gibi ortalama glikozilasyon özelliklerini temsil eden türetilmiş glikan özellikleri, bireysel enzimatik aktivite ve altta yatan genetik polimorfizmlerle yakından bağlantılıdır.^[3] Bu genetik içgörüler, pleiotropik etkilerle daha da desteklenmektedir; burada ifade kantitatif özellik lokusları (eQTL’ler), belirli genetik varyantları gen ekspresyon seviyelerine bağlar ve bu da plazma N-glikom özellikleri ile ilişkileri aracılık eder.^[3]

N-Glikanlar Sağlık ve Hastalıkta Dinamik Oyuncular Olarak

N-glikanlar, fizyolojik ve patofizyolojik durumların hassas göstergeleri olarak işlev görür. Bir bireydeki N-glikom normal fizyolojik koşullar altında oldukça kararlı kalsa da, çeşitli patolojik süreçlere karşı aşırı hassasiyet gösterir.^{[1], [2]}Bu dinamik yanıt verme özelliği, N-glikanları hastalık mekanizmalarını anlamak ve potansiyel biyobelirteçler olarak değerli kılar. N-glikosilasyon profillerindeki değişiklikler, farklı diyabet türleri de dahil olmak üzere çok sayıda hastalıkla ilişkilidir.^[2] Örneğin, plazma proteinlerinin antenner fukoz oranlarındaki spesifik değişiklikler, HNF1A-genç başlangıçlı olgunluk diyabetini (MODY) diğer diyabet türlerinden ve sağlıklı kontrollerden ayırabilir.^[2]Alfa-1-asit glikoprotein’den (AGP) kaynaklanan N-glikanlar ve fukosillenmiş AGP glikopeptitleri, diyabette önemli tanısal potansiyel göstermektedir.^{[2], [9]} Diyabetin ötesinde, N-glikosilasyon bağışıklık düzenlemesinde rol oynar ve Mgat5 N-glikosilasyonu, T hücresi aktivasyonunu ve otoimmüniteyi negatif olarak düzenler.^[10]N-glikomun hastalık süreçlerine karşı güçlü yanıtı, tanısal ve prognostik faydasını destekler, hatta N-glikan profillerine dayanarak gelecekte diyabet geliştirme riski artmış bireylerin belirlenmesine olanak tanır.^[2]

Sistemik Etki ve Dokuya Özgü Glikozilasyon

Plazma N-glikom, vücuttaki çeşitli doku ve organlardan gelen sinyalleri entegre ederek sistemik biyolojinin kapsamlı bir anlık görüntüsünü sunar. Plazma glikoproteinleri ve dolayısıyla N-glikanları, karaciğer tarafından salgılanan proteinler ve bağışıklık sistemi tarafından üretilen immünoglobulinler dahil olmak üzere çeşitli kaynaklardan gelir.^[11]Kan plazmasındaki en bol glikoprotein olan İmmünoglobulin G (IgG), B hücreleri tarafından salgılanır ve bağışıklık sisteminin dolaşımdaki glikoma önemli katkısını vurgular.^[3] Doğuştan gelen bağışıklık için kritik olan kompleman sisteminin bileşenleri de spesifik C-mannozilasyona uğrar ve glikozilasyonun sistemik fonksiyonlar üzerindeki yaygın etkisini daha da gösterir.^[12] İnsan plazma N-glikomunun geniş değişkenliği, proteinler ve DNA’nınkinden daha fazla olması, bir bireyin fizyolojik durumuyla ilgili zengin bilgi içeriğinin altını çizer.^[1]Çevresel faktörler çoğu glikan üzerinde sınırlı bir etkiye sahipken, N-glikomun bileşimi yaşlanma, vücut kitle indeksi, plazma lipid profilleri ve sigara içme gibi faktörlerden etkilenebilir.^[13]Dokuya özgü ve sistemik glikozilasyon paternlerinden elde edilen bu kolektif bilgi, genel sağlık ve hastalık durumlarının karakterize edilmesini sağlar ve farklı glikan özellikleri, protein kökenlerine göre immünoglobulin bağlantılı, immünoglobulin bağlantılı olmayan veya bir karışım olarak sınıflandırılır.^[3] Kompleks N-glikan sayısı ve dallanmasının hücre çoğalmasını ve farklılaşmasını düzenleme yeteneği, bunların organizma gelişimi ve sistemik homeostazdaki temel rolünü daha da göstermektedir.^[14]

N-Glikan Biyosentezi ve Regülasyonunun Moleküler Mekanizması

N-glikosilasyon, bir protein omurgasına glikanlar olarak bilinen çeşitli oligosakkarit yapılarının eklenmesini içeren, protein fonksiyonu için kritik olan karmaşık bir enzimatik süreçtir.^[2] Bu biyosentez, spesifik şeker rezidüleri ekleyen glikosiltransferazlar ve bunları uzaklaştıran glikosidazlar ile yapı taşları olarak işlev gören şeker nükleotidlerinin mevcudiyeti tarafından sıkı bir şekilde kontrol edilir.^[2] Bu enzimatik reaksiyonların kesin sırası, glikoproteinin katlanmasını, stabilitesini ve biyolojik aktivitesini derinden etkileyen N-glikanın son yapısını belirler.^[15] Bu karmaşık metabolik düzenleme, proteinlerin hücre içinde ve sistemik süreçlerdeki çeşitli rolleri için gerekli olan doğru glikan modifikasyonlarını edinmesini sağlar.

N-glikan sentezinin regülasyonu, doğrudan enzimatik aktivitenin ötesine geçerek, gen regülasyonu ve enzimlerin kendilerinin translasyon sonrası modifikasyonları dahil olmak üzere daha geniş hücresel kontrol mekanizmalarını kapsar. Transkripsiyon faktörleri, glikosiltransferazların ve glikosidazların ekspresyon seviyelerini modüle etmede çok önemli bir rol oynar ve böylece genel glikan profilini etkiler.^[2] Örneğin, HNF1A geni, bir N-glikan modifikasyonunun spesifik bir türü olan plazma proteini fukosilasyonunun ana düzenleyicisi olarak kabul edilir.^[2] Bu hiyerarşik düzenleme, hücresel glikomun gelişimsel işaretlere, çevresel değişikliklere veya patolojik durumlara yanıt olarak dinamik olarak ayarlanabilmesini sağlar ve glikosilasyonun temel bir düzenleyici katman olarak adaptif doğasını vurgular.

Bağışıklık Düzenlemesi ve Hücresel Sinyalleşmede N-Glikanlar

N-glikanlar, özellikle bağışıklık sistemi içinde, reseptör aktivasyonunu ve aşağı yönlü hücre içi kaskadları modüle ettikleri çeşitli hücresel sinyal yolları için ayrılmaz bir öneme sahiptir. İmmünoglobulinler (IgG’ler) gibi bağışıklık proteinlerinin spesifik glikosilasyon örüntüleri, efektör fonksiyonlarını ve bağışıklık reseptörleri ile etkileşimlerini belirler.^[2] Örneğin, bir IgG N-glikanının terminal ucuna sialik asit eklenmesi, fonksiyonunu pro-inflamatuardan anti-inflamatuara dönüştürerek, bağışıklığın baskılanmasının kritik bir mekanizmasını sergiler.^[2] Aksine, IgG’ler üzerinde bisekte eden N-asetilglukozamin (GlcNAc) varlığı, antikor bağımlı hücresel sitotoksisiteyi (ADCC) tetikleme yeteneklerini artırır; bu, patojen temizlenmesi ve hücre yıkımı için güçlü bir mekanizmadır.^[2] Antikor fonksiyonunun ötesinde, N-glikosilasyon doğrudan T-hücresi aktivasyonunu ve genel hücresel proliferasyon ve farklılaşmayı etkiler. Sayıları ve dallanma dereceleri de dahil olmak üzere karmaşık N-glikanların, bu temel hücresel süreçleri düzenlediği, doku gelişimi ve bağışıklık yanıtlarını etkilediği bilinmektedir.^[2] Örneğin, Mgat5 geni tarafından aracılık edilen N-glikosilasyon, T-hücresi aktivasyonunun negatif bir düzenleyicisi olarak tanımlanmış ve otoimmünitenin önlenmesinde rol oynamaktadır.^[2] Bu örnekler, spesifik glikan yapılarının karmaşık biyolojik sinyalleri nasıl ince ayar yaptığını ve hücresel etkileşimlerin fonksiyonel sonuçlarını nasıl belirlediğini göstermektedir.

N-Glikom Çeşitliliğinin Genetik ve Epigenetik Kontrolü

İnsan N-glikomunun dikkat çekici çeşitliliği ve bireysel özgüllüğü, genetik ve epigenetik düzenleyici mekanizmaların karmaşık bir etkileşimi ile desteklenmektedir. Genetik faktörler glikosilasyon üzerinde önemli bir kontrol uygular ve çalışmalar immünoglobulin G gibi proteinlerin glikosilasyonunu düzenleyen geniş bir gen ağını tanımlamıştır.^[2] Genom çapında ilişkilendirme çalışmaları (GWAS), plazma glikan profillerini önemli ölçüde etkileyen HNF1A gibi spesifik genetik lokusları ve transkripsiyon faktörlerini belirlemede etkili olmuştur.^[1] HNF1A gibi düzenleyici genlerdeki mutasyonlar, plazma glikan kompozisyonunda belirgin değişikliklere yol açabilir ve genotip ile glikofenotip arasındaki doğrudan bağlantıyı gösterir.^[2] Doğrudan genetik kontrole ek olarak, epigenetik mekanizmalar da glikosilasyonun düzenlenmesine katkıda bulunur ve glikom belirlenmesine başka bir karmaşıklık katmanı ekler.^[2]DNA metilasyonu ve histon modifikasyonlarını içeren bu mekanizmalar, altta yatan DNA dizisini değiştirmeden glikosilasyonla ilgili genlerin ekspresyonunu etkileyebilir. Bu kapsamlı genetik ve epigenetik düzenleme, fizyolojik koşullar altında bir bireyde kararlı, ancak uyarlanabilir bir N-glikom profilini sağlarken, çeşitli iç ve dış uyaranlara yanıt olarak dinamik değişikliklere de olanak tanır.^[16] Bu düzenleyici ağları anlamak, glikanların biyolojik rollerini ve sağlık ve hastalıktaki etkilerini deşifre etmek için çok önemlidir.

Hastalık Patogenezinde N-Glikan Düzensizliği

N-glikan profillerindeki değişiklikler, altta yatan yolak düzensizliğini yansıtarak, çeşitli insan hastalıklarının patogenezine önemli katkıda bulunan faktörler olarak giderek daha fazla kabul görmektedir. Tip 1 diyabet gibi durumlar, plazma proteinlerinin ve IgG’lerin N-glikosilasyon paternlerindeki belirgin değişikliklerle karakterizedir.^[2] Örneğin, spesifik N-glikan profillerinin, HNF1A-maturity onset diabetes of the young (gençlerde başlayan erişkin tipi diyabet) olan bireyleri sağlıklı kontrollerden ayırdığı gösterilmiştir ve plazma proteinlerinin antenner fukoz oranları özellikle bilgilendiricidir.^[2] Bu hastalığa özgü glikan imzaları, normal glikosilasyon yollarından sapmaların fizyolojik fonksiyonları nasıl bozabileceğini ve patolojiye nasıl katkıda bulunabileceğini vurgulamaktadır.

N-glikan profillerinin tanısal ve prognostik potansiyeli, sağlıklı koşullar altında düşük birey içi varyans sergilerken bile, patolojik süreçlere karşı olağanüstü duyarlılıklarından kaynaklanmaktadır.^[2]Glikosilasyon yollarının düzensizliği, kompleman sistemi gibi bağışıklık sisteminin kritik bileşenlerini etkileyebilir; bu sistemin birden fazla triptofan kalıntısında C-mannozillenmiş olduğu bilinmektedir.^[5]Bu spesifik glikan değişikliklerini ve bunların altında yatan mekanizmaları tanımlamak, N-glikan profillerine dayanarak gelecekteki hastalık gelişimi için artmış risk altında olan bireylerin erken tanımlanması da dahil olmak üzere, yeni terapötik hedefler ve tanı araçları geliştirmek için umut verici yollar sunmaktadır.^[2]

Tanısal Yarar ve Risk Sınıflandırması

N-glikanların tanısal yararı, çeşitli hastalıklarda gelişmiş tanı yetenekleri ve kişiselleştirilmiş risk değerlendirmesi için önemli bir umut vaat etmektedir. Patolojik süreçlere duyarlı olan ve fizyolojik koşullar altında düşük birey içi varyans gösteren N-glikosilasyon değişiklikleri, değerli biyobelirteçler olarak hizmet eder.^[17] Örneğin, özellikle plazma proteinlerinin antennar fukozuna ilişkin spesifik N-glikan profilleri, HNF1A-gençlerde görülen olgunluk başlangıçlı diyabeti (MODY) sağlıklı bireylerden ve diğer diyabet türlerinden ayırabilir; alfa-1-asit glikoprotein (AGP) glikanları özellikle tanısal yarar göstermektedir.^[17] Ayrıca, N-glikan profillemesi, gelecekte diyabet geliştirme riski yüksek olan bireyleri belirlemede potansiyel göstermiştir ve hedeflenen önleme stratejileri ve daha erken müdahaleler için zemin hazırlamaktadır.^[17]

Prognostik Göstergeler ve Tedavi İzlemi

N-glikosilasyonun hastalık durumlarına yanıt olarak dinamik yapısı, değerli prognostik bilgiler ve tedavi etkinliğini izleme yolları sunar. N-glikan yapılarındaki değişiklikler, immünoglobulin G (IgG) siyalilasyonunun pro-enflamatuardan anti-enflamatuar rollere modifikasyonu veya bisecting N-asetilglukozamin (GlcNAc) antikor bağımlı hücresel sitotoksisiteyi artırması gibi protein fonksiyonunu doğrudan etkileyebilir ve bu durum, hastalık ilerlemesindeki ve terapötik yanıttaki rollerini vurgular.^[17]Genetik analizlerin glikan bolluğu ile entegrasyonu, hastalık durumu ve genotip-hastalık etkileşimleri dikkate alınarak, N-glikanların prognostik belirteçler olarak potansiyelini daha da desteklemektedir.^[2]Bu, genetik yatkınlıkların glikan profillerini nasıl etkilediğinin ve ardından uzun vadeli hastalık sonuçlarını ve çeşitli tedavi yöntemlerine yanıtları nasıl etkilediğinin daha nüanslı bir şekilde anlaşılmasını sağlar.

Kompleks Hastalıklar ve Komorbiditelerle İlişkiler

N-glikan analizi, glikosilasyon, genetik ve kompleks hastalıkların ve bunlarla ilişkili komorbiditelerin gelişimi arasındaki karmaşık etkileşime dair bilgiler sunar. N-glikosilasyon değişiklikleri, tip 1 diyabet ve diğer diyabet türleri dahil olmak üzere bir dizi durumda gözlemlenmiştir ve metabolik ve immün disregülasyonda geniş bir katılım olduğunu düşündürmektedir.^[17] Entegre glikomik ve genetik çalışmalar, plazma proteinlerinin ve IgG’lerin N-glikosilasyonunun, kompleman sistemiyle birlikte, tip 1 diyabetin patogenezinde potansiyel bir rolü olduğunu vurgulamıştır.^[2] Genom çapında ilişkilendirme çalışmaları (GWAS), plazma protein fukosilasyonunun ana düzenleyicisi olarak HNF1A dahil olmak üzere, insan kan plazması N-glikomunu etkileyen belirli genetik lokusları tanımlamış ve bu glikanla ilişkili lokusların diğer karmaşık insan özellikleri üzerindeki pleiotropik etkilerini ortaya çıkarmıştır.^[4] Çeşitli dokularda ST6GAL1, TMEM121, MGAT3 ve CHCHD10 gibi genleri içeren glikan biyosentezi ve düzenlenmesine dair bu tür genetik bilgiler, çeşitli sağlık koşulları genelinde örtüşen fenotipleri ve komplikasyonları anlamada N-glikanların sistemik öneminin altını çizmektedir.^[3]

N Glikan Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Bu sorular, güncel genetik araştırmalara dayanarak n glikanın en önemli ve spesifik yönlerini ele almaktadır.

---

1. Yediklerim vücudumdaki önemli şeker yapılarını gerçekten değiştirir mi?

Genel olarak, hayır. Sağlıklı bir diyet genel sağlık için çok önemli olsa da, proteinler üzerindeki karmaşık şeker zincirleri olan N-glikan yapılarının temel bileşimi, vücudunuzda oldukça stabildir. Diyet gibi çevresel faktörlerin, bu spesifik yapıların çoğu üzerinde sınırlı bir etkisi olma eğilimindedir.

2. Ailemiz olmasına rağmen, sağlık risklerim neden kardeşlerimden farklı görünüyor?

Aileler içinde bile, her bireye özgü olan N-glikan profillerinde önemli ölçüde değişkenlik vardır. Spesifik genetik yapınız, vücudunuzun bu şeker zincirlerini nasıl oluşturduğunu önemli ölçüde etkiler ve bu da kardeşlerinize kıyasla farklı hastalık risklerine veya yanıtlarına yol açabilir.

3. Kan testi, vücudumdaki şekerlere bağlı olarak belirli hastalıklar için risk altında olup olmadığımı söyleyebilir mi?

Evet, bir kan testinden elde edilen N-glikan ölçümleri tam olarak bu amaçla araştırılmaktadır. Genellikle “gliko-fenotipler” olarak adlandırılan bu şeker kalıplarındaki değişiklikler, tip 1 diyabet de dahil olmak üzere çeşitli sağlık sorunlarıyla ilişkilidir ve erken teşhis ve risk tahmini için değerli araçlar olarak hizmet edebilir.

4. Genellikle sağlıklıysam, vücudumun şeker örüntüleri zamanla aynı mı kalır?

Çoğunlukla evet. Vücudunuzun N-glikan bileşimi belirli hastalıkların varlığında değişebilirken, sağlıklı bir kişide genel bileşimi nispeten kararlı kalır. Bu tutarlılık, onu sağlığı ve hastalığı incelemek için güvenilir bir belirteç yapar.

5. Doktorum kişiselleştirilmiş tıptan bahsetti; benim benzersiz şeker kalıplarım buna yardımcı olabilir mi?

Kesinlikle. Genetiğinizden büyük ölçüde etkilenen bireysel N-glikan profilinizi anlamak, sağlık hizmetlerine daha kişiselleştirilmiş bir yaklaşımı destekleyebilir. Belirli durumlara yatkınlığınızı veya belirli tedavilere nasıl yanıt verebileceğinizi tahmin etmeye yardımcı olabilir.

6. Atalarımın kökeni tipik şeker kalıplarımı ve ilgili sağlık risklerimi etkiler mi?

Bu mümkün. N-glikanların geniş çaplı birçok genetik çalışması ağırlıklı olarak Avrupa kökenli popülasyonlara odaklanmıştır. Bu, diğer atalarda glikan profillerini etkileyen genetik yapılar ve çevresel maruziyetlerin farklı olabileceği ve potansiyel olarak benzersiz sağlık risklerinizi etkileyebileceği anlamına gelir.

7. Genlerim vücudumdaki şeker yapılarımı yaşam tarzımdan daha mı çok kontrol ediyor?

Evet, genetik faktörlerin N-glikom kompozisyonunuzu önemli ölçüde etkilediği bilinmektedir. Örneğin, HNF1A adlı bir gen, plazma proteini fukosilasyonunun önemli bir düzenleyicisidir ve bu da belirli genetik varyantların, günlük alışkanlıklardan daha fazla, belirli şeker zincirlerinin bolluğunu nasıl etkileyebileceğini göstermektedir.

8. Bir hastalığa teşhis konulursa, vücudumdaki şeker düzenlerini izlemek tedavimi takip etmeme yardımcı olabilir mi?

Potansiyel olarak, evet. N-glikan yapılarındaki değişiklikler birçok hastalıkla ilişkilidir. Bu spesifik “gliko-fenotipleri” izleyerek, N-glikan bir tedavinin ne kadar iyi işlediğini izlemek ve hastalığın ilerlemesini tahmin etmek için değerli bir araç haline gelebilir.

9. Bazı şeker örüntülerinin diyabet gibi hastalıklarla bağlantılı olduğunu duydum. Aile geçmişimin önemi bu yüzden mi?

Evet, aile geçmişiniz önemlidir çünkü genetik faktörler N-glikan kompozisyonunuzu önemli ölçüde etkiler. Araştırmalar, plazma proteinlerinin ve IgGl’lerin belirli N-glikosilasyon örüntülerinin tip 1 diyabet gibi durumlarla bağlantılı olabileceğini ve kalıtsal yatkınlıkların rolünü vurguladığını göstermiştir.

10. Stres veya günlük alışkanlıklarım kanımdaki önemli şeker yapılarını gerçekten değiştirir mi?

Çoğu N-glikan yapısı için, stres veya belirli günlük alışkanlıklar gibi çevresel faktörlerin temel bileşimleri üzerindeki etkisi sınırlıdır. Bireysel N-glikomunuz nispeten kararlı kalma eğilimindedir, ancak stresin genel sağlık üzerindeki etkileri hala çok gerçek ve önemlidir.

---

Bu SSS, mevcut genetik araştırmalara dayanarak otomatik olarak oluşturulmuştur ve yeni bilgiler geldikçe güncellenebilir.

Sorumluluk Reddi: Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır ve profesyonel tıbbi tavsiyenin yerine kullanılmamalıdır. Kişiselleştirilmiş tıbbi rehberlik için daima bir sağlık hizmeti sağlayıcısına danışın.

References

[1] Lauc G, et al. “Genomics meets glycomics-the first GWAS study of human N-Glycome identifies HNF1A as a master regulator of plasma protein fucosylation.” PLoS Genet, vol. 6, no. 12, 2010, e1001256.

[2] Rudman N, et al. “Integrated glycomics and genetics analyses reveal a potential role for N-glycosylation of plasma proteins and IgGs, as well as the complement system, in the development of type 1 diabetes.” Diabetologia, 2023.

[3] Sharapov SZ, et al. “Defining the genetic control of human blood plasma N-glycome using genome-wide association study.” Hum Mol Genet, 2019.

[4] Lauc G, et al. “Genomics meets glycomics-the first GWAS study of human N-Glycome identifies HNF1α as a master regulator of plasma protein fucosylation.” PLoS Genet, vol. 7, no. 1, 2011, p. e1001256.

[5] Varki, A. “Biological roles of oligosaccharides: all of the theories are correct.” Glycobiology, vol. 3, 1993, pp. 97–130.

[6] Ma, B., et al. “Fucosylation in prokaryotes and eukaryotes.” Glycobiology, vol. 16, no. 10, 2006, pp. 158R–184R.

[7] Tonetti, M., et al. “Synthesis of GDP-L-fucose by the human FX protein.” FEBS Lett, vol. 394, no. 3, 1996, pp. 227–231.

[8] Klarić, L., et al. “Glycosylation of immunoglobulin G is regulated by a large network of genes pleio-.”Nat Commun, vol. 11, no. 1, 2020, 1146.

[9] Tijardović M, et al. “Fucosylated AGP glycopeptides as biomarkers of HNF1A-Maturity onset diabetes of the young.” Diabetes Res Clin Pract, vol. 185, 2022, p. 109226.

[10] Demetriou, M., et al. “Negative regulation of T-cell activation and autoimmunity by Mgat5 N-glycosylation.” Nature, vol. 409, no. 6821, 2001, pp. 733–739.

[11] Bekesova, S., et al. “N-glycans in liver-secreted and immunoglogulin-derived protein fractions.” J Proteomics, vol. 75, no. 7, 2012, pp. 2216–2224.

[12] Hofsteenge, J., Blommers, M., Hess, D., Furmanek, A. and Miroshnichenko, O. “The four terminal components of the complement system are C-mannosylated on multiple tryptophan residues.”Journal of Biological Chemistry, vol. 274, no. 46, 1999, pp. 32786–32794.

[13] Knežević, A., et al. “Effects of aging, body mass index, plasma lipid profiles, and smoking on human plasma N-glycans.”Glycobiology, vol. 20, no. 8, 2010, pp. 959–969.

[14] Lau, K. S., et al. “Complex N-glycan number and degree of branching cooperate to regulate cell proliferation and differentiation.”Cell, vol. 129, no. 1, 2007, pp. 123–134.

[15] Skropeta, D. “The effect of individual N-glycans on enzyme activity.” Bioorganic & Medicinal Chemistry, vol. 17, no. 8, 2009, pp. 2645–2653.

[16] Gornik, O., et al. “Stability of N-glycan profiles in human plasma.”Glycobiology, vol. 19, no. 12, 2009, pp. 1547–1553.

[17] Rudman N, Gornik O, Lauc G. “Altered N-glycosylation profiles as potential biomarkers and drug targets in diabetes.” FEBS Lett, vol. 593, no. 13, 2019, pp. 1598–1615.