Yüksek Yoğunluklu Lipoprotein Kolesterol

Arka Plan

Yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL) kolesterol, vücudun lipid profilinin önemli bir bileşenidir ve genellikle “iyi kolesterol” olarak adlandırılır. Kolesterolü ve diğer yağları kan dolaşımında taşıyan çeşitli lipoprotein türlerinden biridir. Hücrelere kolesterol taşıyan düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL)‘in aksine, HDL öncelikle vücut dokularından fazla kolesterolü uzaklaştırmak ve atılım veya geri dönüşüm için karaciğere geri taşımakla görevlidir.

Biyolojik Temel

HDL partikülleri, lipitlerden (kolesterol, trigliseritler, fosfolipitler) ve proteinlerden, öncelikle apolipoproteinlerden oluşan kompleks yapılardır. HDL’deki ana apolipoprotein, apolipoprotein A-I’dir (ApoA-I). HDL sentezi karaciğer ve bağırsakta başlar ve yeni oluşan HDL partiküllerini oluşturur. Bu partiküller, ATP bağlayıcı kaset taşıyıcı A1 (ABCA1) proteini aracılığıyla gerçekleşen bir süreçle periferal hücrelerden kolesterol alır. Lesitin-kolesterol açiltransferaz (LCAT) daha sonra bu serbest kolesterolü esterleştirerek HDL çekirdeği içinde hapseder ve partikülün olgunlaşmasını sağlar. Kolesterol ester transfer proteini (CETP), HDL’den diğer lipoproteinlerden trigliseritler için kolesterol esterleri değişiminde rol oynar ve HDL partikül boyutunu ve kompozisyonunu etkiler. CETP, LCAT, GALNT2, LPL ve ABCA1 gibi genlerdeki genetik varyasyonlar, HDL seviyelerindeki varyasyonlarla ilişkilendirilmiştir.^[1] NR1H3 geni, aynı zamanda LXRA olarak da bilinir, kolesterol metabolizmasının transkripsiyonel bir düzenleyicisidir ve HDL seviyeleriyle de bağlantılıdır.^[1]Ek olarak, apolipoprotein E’deki (örn.,APOE) polimorfizmlerin plazma lipit ve lipoprotein varyasyonunu etkilediği bilinmektedir.^[2]Genom çapında ilişkilendirme çalışmaları (GWAS), HDL dahil olmak üzere lipit konsantrasyonlarını ve koroner arter hastalığı riskini etkileyen çok sayıda genetik lokus tanımlamıştır.^{[3], [4]} Tanımlanan bu lokuslar toplu olarak, popülasyonlardaki HDL seviyelerinde gözlemlenen değişkenliğin bir bölümünü açıklamaktadır.^[1]

Klinik Önemi

Sağlıklı HDL seviyelerini korumak, aterosklerotik kardiyovasküler hastalık riski ile ters ilişkisi nedeniyle klinik olarak önemlidir (CVD). Yüksek HDL seviyeleri genellikle kalp krizi, inme ve diğer kardiyovasküler olayların daha düşük riski ile ilişkilidir, çünkü HDL’nin ters kolesterol taşınmasındaki rolü, arter duvarlarında kolesterol birikimini önlemeye yardımcı olur. HDL kolesterol, bir bireyin kardiyovasküler risk profilini değerlendirmek için kullanılan rutin lipid paneli testlerinin standart bir bileşenidir. Bununla birlikte, kesin nedensel ilişki ve HDL seviyelerini farmakolojik müdahaleler yoluyla doğrudan artırmanın etkinliği, devam eden araştırmaların konusudur.

Sosyal Önemi

“İyi kolesterol” kavramı, önemli halk sağlığı etkilerine sahiptir. Bilinçlendirme kampanyaları genellikle HDL seviyelerini etkilemede diyet, egzersiz ve sağlıklı kiloyu koruma gibi yaşam tarzı faktörlerinin önemini vurgulamaktadır. Bu faktörler, genetik yatkınlıklarla birlikte, bir bireyin lipid profiline katkıda bulunur. Çeşitli popülasyonlardaki çalışmalarla ortaya konan HDL seviyelerine genetik katkıları anlamak^[5], daha yüksek risk altındaki bireylerin belirlenmesine ve önleme ve tedaviye yönelik kişiselleştirilmiş yaklaşımların geliştirilmesine yardımcı olabilir. HDL kolesterolün yaygınlığı, kardiyovasküler sağlık yönetiminde ve kalp hastalığının yükünü azaltmayı amaçlayan halk sağlığı girişimlerinde önemli bir biyobelirteç olarak rolünün altını çizmektedir.

Genetik Keşifteki Kısıtlamalar ve İstatistiksel Güç

Yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterolü (HDL kolesterol) ile ilişkili genetik lokusların belirlenmesinde önemli ilerleme kaydedilmiş olsa da, mevcut araştırma çabaları hala belirli metodolojik ve istatistiksel kısıtlamalara tabidir. Ek dizi varyantlarının tanımlanması ve HDL kolesterol seviyelerinin altında yatan genetik yapının daha eksiksiz bir şekilde anlaşılması, gen keşfi için daha büyük örneklem boyutları ve iyileştirilmiş istatistiksel güç gerektirmektedir.^[3] Bu, özellikle daha küçük etki büyüklüklerine veya daha düşük frekanslara sahip olan birçok varyantın henüz keşfedilmemiş olabileceği ve bu karmaşık özelliklere genetik katkıların eksik bir resmine yol açabileceği anlamına gelir. Bu tür sınırlamalar, genetik riskin kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesini ve hedefe yönelik müdahalelerin geliştirilmesini etkileyebilir.

Popülasyon Homojenliği ve Genellenebilirlik

HDL kolesterol genetiği konusundaki mevcut anlayışın temel bir sınırlaması, çalışmaların genellenebilirliğini etkileyebilecek olan çalışma popülasyonlarının demografik özellikleriyle ilgilidir. Meta-analize katkıda bulunanlar da dahil olmak üzere birçok büyük ölçekli genom çapında ilişkilendirme çalışması, öncelikle Framingham Kalp Çalışması (FHS) ve London Life Sciences Prospective Population Cohort.^[3] katılımcıları gibi Avrupa kökenli bireylere odaklanmıştır. Bu demografik özellik, tanımlanan genetik ilişkilerin, farklı atalara sahip popülasyonlara tam olarak aktarılamayabileceği anlamına gelir; burada farklı genetik varyantlar veya gen-çevre etkileşimleri HDL kolesterol seviyelerini etkilemede daha önemli roller oynayabilir. Sonuç olarak, bu genetik bilgilerin çeşitli küresel popülasyonlarda daha geniş uygulaması, daha kapsayıcı araştırmalar yapılmadan zorlu olmaya devam etmektedir.

Fenotipik Çözünürlük ve Açıklanamayan Varyans

Yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterolün genetik çalışmalarda karakterizasyonu, genellikle özelliğin tam biyolojik karmaşıklığını yakalayamayan belirli fenotipik ölçümlere dayanır. Çalışmalar tipik olarak, dolaşımdaki HDL kolesterol seviyelerinin bir anlık görüntüsünü sağlayan ancak heterojen bileşimini, partikül boyut dağılımını veya fonksiyonel özelliklerini tam olarak hesaba katmayan açlık kan lipit fenotiplerini kullanır.^[3] HDL metabolizmasının bu daha ayrıntılı yönleri, standart ölçümlerle tam olarak aydınlatılmayan farklı genetik etkilere ve klinik etkilere sahip olabilir. Dahası, çok sayıda lokusta yaygın varyantların keşfedilmesine rağmen, HDL kolesterol seviyeleri için kalıtılabilirliğin önemli bir kısmı açıklanamamaktadır; bu da, değişkenliğine katkıda bulunan genetik ve potansiyel olarak genetik olmayan faktörlerin tüm spektrumu hakkında devam eden bilgi boşluklarına işaret etmektedir.

Varyantlar

Genetik varyasyonlar, bir bireyin yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterol (HDL-C) düzeylerini ve genel lipid profilini belirlemede önemli bir rol oynar ve kardiyovasküler hastalık riskini etkiler. Bu varyantlar genellikle lipoprotein sentezi, metabolizması ve taşınmasında rol oynayan genleri etkiler.

LIPG ve LPL gibi genlerdeki varyantlar, dolaşımdaki lipid düzeylerinin önemli belirleyicileridir. LIPG, öncelikle HDL partikülleri içindeki fosfolipitleri ve trigliseritleri hidrolize eden ve böylece HDL-C konsantrasyonlarını etkileyen bir enzim olan endotel lipazı kodlar. rs77960347 , rs9953437 ve rs117623631 gibi varyantlar, enzimin aktivitesini değiştirebilir ve bazı yaygın alleller daha düşük lipaz fonksiyonu ve sonuç olarak daha yüksek HDL-C düzeyleri ile ilişkilidir, bu da kardiyovasküler hastalığa karşı koruyucu bir etki olduğunu düşündürmektedir.^[4] Benzer şekilde, LPL, şilomikronlardan ve çok düşük yoğunluklu lipoproteinlerden (VLDL) trigliseritlerin parçalanması için kritik bir enzim olan lipoprotein lipazı kodlar.rs286 , rs287 ve rs328 gibi yaygın varyantlar, LPL aktivitesini değiştirebilir, trigliserit klirensini etkileyebilir ve trigliseritler ve HDL-C arasındaki ters ilişki göz önüne alındığında, dolaylı olarak HDL-C’yi etkileyebilir.^[4] APOE geni ve APOA5kümesi, lipoprotein metabolizması ve taşınması için merkezi öneme sahiptir.APOE, karaciğer ve diğer hücreler tarafından alınmasını kolaylaştıran çeşitli lipoproteinlerin önemli bir bileşeni olan apolipoprotein E üretir.rs429358 (ε4 allelinin bir parçası) ve rs7412 (ε2 allelinin bir parçası) gibi varyantlar, HDL-C, LDL-C ve trigliserit düzeyleri üzerindeki önemli etkileri ve kardiyovasküler ve nörodejeneratif durumlarla olan güçlü ilişkileri nedeniyle iyi karakterize edilmiştir.^[4] rs769449 varyantı da bu değişkenliğe katkıda bulunur. Ayrıca, ZPR1 içinde veya yakınında rs964184 varyantını içeren APOA5-APOA4-APOC3-APOA1 kümesine yakın bölge, lipid özellikleri için önemli bir genetik lokustur. rs964184 ’ün G alleli, trigliserit konsantrasyonlarında 18,12 mg/dl’lik bir artışla güçlü bir şekilde bağlantılıdır.^[4]Bu küme, trigliserit açısından zengin lipoprotein metabolizmasını derinden etkiler ve buradaki varyasyonlar dolaylı olarak HDL-C düzeylerini modüle edebilir.

HDL-C’yi önemli ölçüde etkileyen diğer genler arasında ANGPTL4 ve CETP bulunur. ANGPTL4(Anjiyopoietin benzeri 4), lipoprotein lipazın bir inhibitörü olarak işlev görür ve böylece trigliserit düzeylerini düzenler.rs116843064 , rs35137994 ve rs2278236 gibi varyantlar, ANGPTL4 fonksiyonunu değiştirebilir ve bu da trigliserit metabolizmasında değişikliklere yol açarak HDL-C konsantrasyonlarını etkiler.^[4] Tipik olarak, azalmış ANGPTL4 aktivitesi daha düşük trigliseritler ve daha yüksek HDL-C ile ilişkilidir. CETP(Kolesteril Ester Transfer Proteini), kolesteril esterlerin HDL’den trigliserit açısından zengin lipoproteinlere ve trigliseritlerin ters yönde değişimini sağlayan, HDL-C düzeylerini doğrudan etkileyen önemli bir enzimdir.CETP geni içinde veya yakınındaki rs9989419 , rs183130 ve rs247616 gibi varyantlar, CETPaktivitesini etkileyebilir ve bazıları fonksiyonun azalmasına ve dolayısıyla daha yüksek HDL-C düzeylerine yol açar, bu da kardiyovasküler sağlık için önemlidir.^[4] Diğer genetik varyasyonlar, HDL-C’nin karmaşık düzenlenmesine katkıda bulunur. Bir aldehit dehidrojenazı kodlayan ALDH1A2geni, lipid ve glikoz metabolizmasıyla etkileşime giren bir yol olan retinoik asit sentezine katılır.rs10468017 , rs2043082 ve rs261290 gibi varyantlar, bu daha geniş metabolik süreçleri etkileyerek dolaylı olarak HDL-C’yi etkileyebilir.^[4] rs9987289 , rs2169387 ve rs4841132 gibi varyantlara sahip PPP1R3B-DTlokusu, çeşitli metabolik özelliklerle ilişkilendirilmiştir ve lipid ve glikoz homeostazında bir rol olduğunu düşündürmektedir. Dahası,rs12940684 ’ü içeren TNFSF12 ve TNFSF12-TNFSF13 bölgesi, lipid metabolizmasıyla etkileşime girdiği ve HDL fonksiyonunu etkilediği bilinen bağışıklık ve inflamatuar yanıtlarla ilişkilidir. Son olarak, rs6073958 , rs1057208 ve rs58952297 gibi PLTP (Fosfolipid Transfer Proteini) - PCIF1 bölgesindeki varyantlar, lipid taşınması için önemlidir. PLTP, HDL partiküllerini yeniden şekillendirmede ve fosfolipitleri transfer etmede doğrudan rol oynar, böylece HDL boyutunu, bileşimini ve kolesterol içeriğini etkiler.^[4]

Önemli Varyantlar

RS ID	Gen	İlişkili Özellikler
rs77960347 rs9953437 rs117623631	LIPG	apolipoprotein A 1 level of phosphatidylinositol total cholesterol high density lipoprotein cholesterol low density lipoprotein cholesterol
rs286 rs287 rs328	LPL	body height high density lipoprotein cholesterol level of lipoprotein lipase in blood triglyceride
rs116843064 rs35137994 rs2278236	ANGPTL4	triglyceride high density lipoprotein cholesterol coronary artery disease triglyceride , alcohol drinking triglyceride , alcohol consumption quality
rs9989419 rs183130 rs247616	HERPUD1 - CETP	high density lipoprotein cholesterol triglyceride low density lipoprotein cholesterol , alcohol consumption quality low density lipoprotein cholesterol , alcohol drinking triglyceride , alcohol drinking
rs10468017 rs2043082 rs261290	ALDH1A2	metabolic syndrome age-related macular degeneration high density lipoprotein cholesterol phospholipid amount level of phosphatidylcholine
rs9987289 rs2169387 rs4841132	PPP1R3B-DT	low density lipoprotein cholesterol , C-reactive protein high density lipoprotein cholesterol triglyceride , C-reactive protein lactate total cholesterol
rs964184 rs75198898 rs3741297	ZPR1	very long-chain saturated fatty acid coronary artery calcification vitamin K total cholesterol triglyceride
rs429358 rs7412 rs769449	APOE	cerebral amyloid deposition Lewy body dementia, Lewy body dementia high density lipoprotein cholesterol platelet count neuroimaging
rs12940684	TNFSF12, TNFSF12-TNFSF13	body fat percentage sex hormone-binding globulin aspartate aminotransferase high density lipoprotein cholesterol
rs6073958 rs1057208 rs58952297	PLTP - PCIF1	triglyceride HDL particle size high density lipoprotein cholesterol triglyceride , alcohol drinking triglyceride , alcohol consumption quality

Yüksek Yoğunluklu Lipoprotein Kolesterolün Tanımı

Yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterol, sıklıkla HDL-Kol veya sadece HDL olarak kısaltılır, kanda yüksek yoğunluklu lipoprotein partikülleri içinde taşınan kolesterol içeriğini temsil eder. Bu partiküller, vücudun lipid metabolizmasının ayrılmaz bir parçasıdır ve özellikle ters kolesterol taşınmasını kolaylaştırır; bu süreçte periferik dokulardan fazla kolesterolü uzaklaştırır ve işlenmek üzere karaciğere geri gönderir.^[6]Bu temel biyolojik rol, HDL-Kol’un kardiyovasküler sağlığı değerlendirmede önemli bir biyobelirteç olarak kavramsal çerçevesini oluşturur.

Terminoloji ve Yaklaşımlar

Yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterolü çevreleyen terminoloji iyi yerleşmiştir; ‘HDL-Kol’ ve ‘HDL’, hem klinik hem de araştırma bağlamlarında yaygın ve standartlaştırılmış bir adlandırma olarak hizmet etmektedir. İlişkili ve sıklıkla kullanılan bir ölçü de, bir bireyin lipid dengesine ilişkin karma bir görüş sunan, toplam kolesterolün HDL kolesterolüne oranıdır (TC/HDL).^[7] Bu tür standartlaştırılmış terminoloji, bilimsel literatür ve klinik uygulamalar arasında tutarlı iletişim ve yorumlama için çok önemlidir. HDL-Kol ölçümü, tipik olarak bir bireyin lipid durumunun doğru bir operasyonel tanımını sağlamak için açlık kan örnekleri üzerinde gerçekleştirilen biyokimyasal analizleri içeren rutin bir işlemdir.^[6] Bu ölçümler, lipid özelliklerini etkileyen genetik lokusları tanımlamayı amaçlayan genom çapında ilişkilendirme çalışmaları da dahil olmak üzere çeşitli çalışmalarda kritik biyobelirteçler olarak hizmet etmektedir.^[6] Bu nedenle HDL-Kol’ün kesin olarak ölçülmesi, hem tanısal amaçlar hem de genetik ve çevresel belirleyicilerinin anlaşılmasını ilerletmek için önemlidir.

Klinik Önemi ve Sınıflandırma

Yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterol, öncelikle kardiyovasküler hastalık riski ile ilişkisi nedeniyle önemli klinik öneme sahip bir biyobelirteç özelliğidir. Kardiyovasküler hastalık ve ilgili biyobelirteç özelliklerinin çalışmalarına sürekli olarak dahil edilmesi, klinik değerlendirmedeki önemini vurgulamaktadır.^[6]Genel olarak, düşük HDL-Kol seviyeleri bir risk faktörü olarak kabul edilirken, yüksek seviyeler genellikle kardiyovasküler olaylara karşı koruyucu olarak kabul edilir. HDL-Kol için klinik sınıflandırma sistemleri tipik olarak, ölçülen değerlerin belirlenmiş eşikler veya kesme değerleri kullanılarak risk katmanlarına ayrılmasını içerir, ancak belirli sayısal kriterler araştırmalarda ayrıntılı olarak açıklanmamıştır. Bu, risk değerlendirmesine kategorik bir yaklaşım sağlar ve tedavi stratejilerini bilgilendirir. Eşzamanlı olarak, araştırmalar genellikle HDL-Kol’ü, popülasyonlar içindeki genetik mimarisini ve değişkenliğini araştırmak için sürekli bir kantitatif özellik olarak ele alan boyutsal bir yaklaşım kullanır.^[6]

Yüksek Yoğunluklu Lipoprotein Kolesterol Nedenleri

Yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterol (HDL) seviyeleri, genetik faktörler, metabolik süreçler ve dışsal modülatörlerin karmaşık bir etkileşimiyle etkilenir. Bu nedensel yolları anlamak, HDL’deki bireysel varyasyonları kavramak için çok önemlidir.

HDL Düzeylerinin Genetik Mimarisi

Genetik yatkınlık, bir bireyin yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterol düzeylerini belirlemede önemli bir rol oynar ve poligenik bir kalıtım modelini yansıtır. Genom çapında ilişkilendirme çalışmaları (GWAS), HDL konsantrasyonları ile ilişkili çok sayıda genetik lokus tanımlamıştır ve bu özelliğin karmaşık genetik mimarisinin altını çizmektedir.^[3] Bu çalışmalar genellikle, tek tek küçük etkilere sahip olan, ancak toplu olarak popülasyonlar içindeki HDL düzeylerinde gözlemlenen değişkenliğin önemli bir bölümünü açıklayan yaygın kalıtsal varyantları ortaya koymaktadır.

Belirli genler ve bunların varyantlarının, HDL metabolizmasını doğrudan etkilediği bilinmektedir. Örneğin, CETP(kolesteril ester transfer proteini),LCAT (lesitin-kolesterol açiltransferaz), GALNT2, LPL(lipoprotein lipaz) veABCA1(ATP bağlayıcı kaset taşıyıcı A1) gibi genlerdeki tek nükleotid polimorfizmleri (SNP’ler), HDL düzeyleriyle anlamlı ilişkiler göstermiştir.^[1]Bu genler, ters kolesterol taşınmasının ve lipoprotein yeniden şekillenmesinin çeşitli yönleri için çok önemlidir. Ayrıca, kolesterol metabolizmasının transkripsiyonel düzenleyicisi olanNR1H3’ü (LXRA olarak da bilinir) içeren 11. kromozom üzerindeki bir bölge ve 17. kromozom üzerindeki bir bölge, HDL ile ilişkili yeni lokuslar olarak tanımlanmıştır ve bu ilişkili lokuslar toplu olarak özellik değişkenliğinin yaklaşık %6’sını açıklamaktadır.^[1] Apolipoprotein E (APOE) polimorfizmi de HDL dahil olmak üzere normal plazma lipit ve lipoprotein varyasyonuna katkıda bulunur.^[2]

Diğer Lipidler ve Metabolik Durumlarla Etkileşim

Yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterol seviyeleri, daha geniş lipid profili ve genel metabolik sağlıkla yakından bağlantılıdır. Yüksek trigliserid seviyeleri ile karakterize hipertrigliseridemi gibi durumlar, sıklıkla HDL’daki anormalliklerin yanı sıra çok düşük yoğunluklu lipoprotein (VLDL) ve düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL) ile birlikte görülür.^[8]Bu, bir lipoprotein sınıfındaki disregülasyonun diğerlerini derinden etkileyebileceği, HDL partiküllerinin sentezi, katabolizması ve yeniden modellenmesini etkileyen karmaşık bir metabolik bağımlılığı gösterir.

Genel metabolik durumların ötesinde, belirli proteinler ve enzimler doğrudan HDL ile etkileşime girerek yapısını ve işlevini etkiler. Örneğin, platelet aktive edici faktör asetilhidrolaz’ın yüksek yoğunluklu lipoprotein ile ilişkili olduğu tespit edilmiştir ve bu enzimin HDL ile ilgili süreçlerdeki rolünü düşündürmektedir.^[9] Bu etkileşimler, HDL’nin miktarını ve kalitesini belirleyen karmaşık biyolojik yol ağını vurgulamakta ve basit kolesterol taşınmasının ötesine geçerek inflamatuar ve diğer koruyucu fonksiyonları içermektedir.

Farmakolojik ve Popülasyona Özgü Modülatörler

Farmakolojik müdahaleler, altta yatan metabolik düzensizlikleri hedef alarak yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterol seviyelerini önemli ölçüde değiştirebilir. Örneğin, bezafibrat ile tedavinin, hipertrigliseridemili bireylerde VLDL, LDL ve HDL’de gözlemlenen anormallikleri tersine çevirdiği ve lipoprotein profillerini normal aralıklara doğru kaydırdığı gösterilmiştir.^[8] Bu tür terapötik etkiler, hedeflenmiş ilaçların HDL metabolizmasını yöneten karmaşık enzimatik ve taşıma yollarını nasıl modüle edebileceğini göstermektedir.

Pasifik Kosrae Adası gibi bölgelerden izole edilmiş kurucu popülasyonlar veya farklı doğum kohortları gibi belirli popülasyonların incelenmesi, HDL’yi etkileyen genetik ve çevresel faktörler hakkında değerli bilgiler sağlar.^[5]Genellikle azalmış genetik çeşitlilik ve benzersiz çevresel maruziyetlerle karakterize edilen bu popülasyonlar, yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesteroldeki varyasyonlara katkıda bulunan yeni genetik varyantların ve kalıtım modellerinin tanımlanmasını kolaylaştırabilir. Bu gruplar içindeki farklı genetik yapılar ve ortak çevresel geçmişler, HDL seviyelerinin karmaşık etiyolojisini çözmek için benzersiz fırsatlar sunmaktadır.

Yüksek Yoğunluklu Lipoprotein Kolesterol için Biyolojik Arka Plan

Yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterol (HDL-C), lipidler ve proteinlerden oluşan karmaşık makromoleküller olan yüksek yoğunluklu lipoprotein partikülleri içinde taşınan kolesterolü ifade eder. Sıklıkla “iyi kolesterol” olarak adlandırılan HDL, öncelikle fazla kolesterolün periferik dokulardan uzaklaştırılmasını ve atılım veya geri dönüşüm için karaciğere geri taşınmasını kolaylaştırarak lipid metabolizmasında önemli bir rol oynar. Ters kolesterol taşınması olarak bilinen bu süreç, hücresel kolesterol homeostazını korumak için temel bir mekanizmadır ve aterosklerotik kardiyovasküler hastalık riski ile ters orantılıdır. Kan dolaşımındaki HDL-C seviyesi yaygın olarak kullanılan bir klinik biyobelirteçtir ve düşük seviyeler genellikle kardiyovasküler olay riskinde artış olduğunu gösterir, bu da doğru değerlendirmeyi risk değerlendirmesi için gerekli kılar.

HDL’nin Yapısı ve Metabolizması

Yüksek yoğunluklu lipoprotein partikülleri heterojendir; boyut, yoğunluk ve protein kompozisyonu açısından farklılık gösterir, ancak hepsi kolesteril esterleri ve trigliseritlerden oluşan bir lipid çekirdeği, fosfolipitlerin, esterleşmemiş kolesterolün ve apolipoproteinlerin yüzey tek katmanıyla çevrili temel bir yapıyı paylaşır. Esas olarak diskoid olan ve lipit bakımından fakir olan yeni oluşan HDL partikülü, karaciğerde ve bağırsakta sentezlenir ve başlangıçta ana protein bileşeni olarak apolipoprotein A-I (APOA1) içerir. APOA1, partikülün yapısal bütünlüğü için kritiktir ve serbest kolesterolü kolesteril esterlerine esterleştiren ve bunların HDL partikülünün çekirdeğine hareket etmelerini sağlayarak küresel bir şekle dönüşmesini destekleyen bir enzim olan lesitin-kolesterol açiltransferaz (LCAT) için bir aktivatör görevi görür. HDL dolaşırken, diğer lipoproteinler ve çeşitli enzimlerle etkileşimler yoluyla sürekli yeniden şekillenerek ek lipitler ve proteinler kazanır.

HDL metabolizmasını düzenleyen temel biyomoleküller arasında, kolesterol çıkışını başlatan ve LCAT’i aktive eden APOA1 ve HDL’den trigliserit bakımından zengin lipoproteinlere trigliseritler karşılığında kolesteril esterlerinin değişimini kolaylaştıran kolesterol ester transfer proteini (CETP) bulunur. Hepatik lipaz (HL) ve endotelyal lipaz (EL) ayrıca fosfolipitleri ve trigliseritleri hidrolize ederek, HDL partikül boyutunu ve kompozisyonunu etkileyerek HDL’nin yeniden şekillenmesine katkıda bulunur. Karaciğer, lipid metabolizması için merkezi organ olarak, HDL bileşenlerinin hem sentezinde hem de katabolizmasında önemli bir rol oynarken, bağırsak da yeni oluşan HDL üretimine katkıda bulunur.

Ters Kolesterol Taşınımı ve Hücresel Yollar

HDL’in temel işlevi, hücrelerden fazla kolesterolü uzaklaştıran ve karaciğere geri döndüren çok aşamalı bir yol olan ters kolesterol taşınımına (RCT) aracılık etmektir. Bu süreç, özellikle arter duvarlarındaki makrofajlar olmak üzere, periferik hücrelerden kolesterol çıkışı ile başlar; burada kolesterol birikimi ateroskleroza katkıda bulunabilir. ATP bağlayıcı kaset taşıyıcı A1 (ABCA1) ve G1 (ABCG1), kolesterol ve fosfolipitlerin hücre yüzeyinden lipidden fakir APOA1’e veya yeni oluşan HDL partiküllerine hareketini kolaylaştıran önemli membran taşıyıcılarıdır. APOA1 ve ABCA1 arasındaki etkileşim, pre-beta HDL partiküllerinin oluşumuna yol açan kritik bir başlangıç adımıdır.

Kolesterol çıkışını takiben, LCAT, HDL üzerindeki serbest kolesterolü esterleştirerek, partikül çekirdeği içinde hapsederek ve daha fazla kolesterol alımını sağlayarak süreci devam ettirir. Olgun HDL partikülleri daha sonra kolesteril esterleri karaciğere doğrudan, hepatositler üzerindeki scavenger reseptör sınıfı B tip 1 (SR-B1) ile etkileşim yoluyla veya dolaylı olarak, kolesteril esterleri CETP yoluyla apolipoprotein B içeren lipoproteinlere transfer ederek taşır; bunlar daha sonra karaciğer tarafından alınır. Hücresel fonksiyonlar ve düzenleyici yolların bu karmaşık ağı, kolesterol seviyelerinin sıkı bir şekilde kontrol edilmesini, periferik dokularda zararlı birikimini önlemeyi ve sistemik lipid homeostazını korumayı sağlar.

HDL Düzeylerinin Genetik Belirleyicileri

Genetik mekanizmalar, bir bireyin HDL-C düzeylerini belirlemede önemli bir rol oynar; çok sayıda gen ve düzenleyici element, HDL partiküllerinin sentezini, yeniden modellenmesini ve katabolizmasını etkiler. APOA1, CETP, LCAT, ABCA1 ve HLgibi HDL metabolizmasında rol oynayan temel proteinleri kodlayan genler içindeki tek nükleotid polimorfizmleri (SNP’ler) ve diğer genetik varyasyonlar, HDL-C konsantrasyonlarındaki varyasyonlarla tutarlı bir şekilde ilişkilendirilmiştir. Örneğin,CETP genindeki yaygın varyantlar, CETP aktivitesinin azalmasına yol açarak daha yüksek HDL-C düzeylerine neden olabilirken, ABCA1’deki mutasyonlar, aşırı düşük HDL-C ve dokularda kolesterol birikimi ile karakterize Tangier hastalığına neden olabilir.

Protein kodlayan genlerin ötesinde, düzenleyici elementler ve epigenetik modifikasyonlar da HDL ile ilgili genlerin gen ekspresyon modellerini etkileyebilir ve HDL-C düzeylerinin kalıtılabilirliğine daha fazla katkıda bulunabilir. Bu genetik etkiler, kolesterol çıkışının etkinliğini, LCAT aktivite hızını, kolesteril ester transferinin kapsamını ve HDL partiküllerinin dolaşımdan temizlenmesini modüle edebilir. Bu genetik katkıları anlamak, HDL-C’deki bireyler arası değişkenliği açıklamaya yardımcı olur ve lipid profillerini modüle etmek için potansiyel terapötik hedeflere ilişkin bilgiler sağlar.

HDL-C ve Kardiyovasküler Sağlık

Yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterol, kardiyovasküler hastalık riskinin iyi bilinen bağımsız bir belirtecidir ve daha yüksek seviyeler genellikle ateroskleroz ve miyokard enfarktüsü ve inme gibi klinik belirtilerinin azalmış riskiyle ilişkilidir. HDL’nin koruyucu etkileri öncelikle ters kolesterol taşınmasındaki rolüne atfedilir, ancak aynı zamanda vasküler sağlığa katkıda bulunan anti-inflamatuar, antioksidan ve antitrombotik özelliklere de sahiptir. HDL metabolizmasındaki bozulmalar, genetik yatkınlıklar, yaşam tarzı faktörleri veya altta yatan hastalık durumlarından kaynaklansın, koruyucu kapasitelerini kaybedebilen veya hatta pro-aterojenik hale gelebilen işlevsiz HDL partiküllerine yol açabilir.

Düşük HDL-C’ye yol açan patofizyolojik süreçler arasında metabolik sendrom, obezite, tip 2 diyabet ve bazı genetik bozukluklar bulunur. Tersine, düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme ve ılımlı alkol tüketimi gibi yaşam tarzı müdahaleleri genellikle HDL-C seviyelerini artırabilir. Araştırma ortamlarında, toplam kolesterolün yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterol oranının, kardiyovasküler sağlık ve egzersiz yanıtlarıyla ilgili analizlerde genellikle önemli bir kovaryant olarak kabul edilmesi, genel lipit riskini ve kardiyovasküler fonksiyon üzerindeki sistemik sonuçlarını değerlendirmedeki kabul görmüş önemini vurgulamaktadır.^[10]

HDL Biyogenezi ve Katabolizmasının Metabolik Yolları

Yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL) kolesterol seviyeleri, sentezi, olgunlaşması ve katabolizmasını yöneten karmaşık bir metabolik yol etkileşimi ile belirlenir. HDL’nin yaşam döngüsü, çeşitli apolipoproteinlerin, enzimlerin ve lipid transfer proteinlerinin koordineli eylemini içerir. Temel süreçler arasında yeni oluşan HDL partiküllerinin başlangıç oluşumu, periferik dokulardan kolesterol alırken (ters kolesterol taşınması olarak bilinen bir süreç) bunların sonraki yeniden şekillenmesi ve dolaşımdan nihai temizlenmesi yer alır.^[11] APOEgibi apolipoproteinler, HDL partiküllerinin yapısal bütünlüğünü ve reseptör etkileşimlerini etkileyerek normal plazma lipit ve lipoprotein varyasyonunun belirlenmesinde çok önemli bir rol oynar.^[2] HDL için birincil odak noktası “iyi kolesterol” rolü iken, diğer lipid metabolik yolları da birbirine bağlıdır. Örneğin, HMG-CoA redüktaz (HMGCR) enzimi, kolesterol biyosentezinin merkezi bir düzenleyicisidir ve statinler tarafından inhibisyonu, genel kolesterol üretimini azaltır ve bu da öncelikle LDL kolesterolü etkiler, ancak aynı zamanda HDL için substratın kullanılabilirliğini de etkiler.^[12] HMGCR’deki yaygın tek nükleotid polimorfizmleri (SNP’ler) gibi genetik varyasyonlar, alternatif eklenmeyi etkileyebilir ve LDL-kolesterol seviyelerini etkileyebilir; bu da lipid metabolizması içindeki HDL dinamiklerini dolaylı olarak etkileyebilecek karmaşık düzenleyici katmanları gösterir.^[13]

HDL Düzeylerinin Genetik ve Transkripsiyonel Düzenlenmesi

HDL kolesterol düzeylerinin kesin düzenlenmesi, genetik faktörler ve transkripsiyonel kontrol mekanizmalarından önemli ölçüde etkilenir. Genom çapında ilişkilendirme çalışmaları (GWAS), dolaşımdaki HDL kolesterol konsantrasyonlarını etkileyen çok sayıda lokus tanımlamış ve bu özelliğin poligenik yapısını ortaya koymuştur.^[3] Bu genetik varyantlar, gen ekspresyonunu düzenleyen transkripsiyon faktörleri de dahil olmak üzere, HDL metabolizmasında yer alan proteinlerin ekspresyonunu veya fonksiyonunu etkileyebilir. Örneğin, hepatosit nükleer faktör-4 alfa (HNF4A) geni, tip 2 diyabet ve beta-hücre fonksiyonu ile ilgili fenotiplerle ilişkilidir ve ayrıca yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterol seviyeleriyle de bağlantılıdır.^[14] Daha ileri transkripsiyonel düzenlemeye, nükleer reseptörler, örneğin PPAR-gamma2 örnek olarak gösterilebilir; burada bir Pro12Ala polimorfizmi, n-3 yağ asidi takviyesine serum triaçilgliserol yanıtını etkiler ve böylece HDL bileşenlerini içerebilen lipid profillerini dolaylı olarak etkiler.^[15] Benzer şekilde, hepatosit nükleer faktör-1 alfa (HNF1A) G319S varyantı, plazma lipoprotein varyasyonu ile ilişkilendirilmiştir ve düzenleyici genlerdeki spesifik genetik değişikliklerin lipid homeostazını nasıl modüle edebileceğini ve sonuç olarak HDL düzeylerini nasıl etkileyebileceğini vurgulamaktadır.^[16]Lipoprotein metabolizması için merkezi bir organ olan insan karaciğerindeki gen ekspresyonunun genetik yapısı, transkripsiyonel düzenlemenin dolaşımdaki lipid konsantrasyonlarının genel kontrolüne nasıl katkıda bulunduğunu daha da vurgulamaktadır.^[17]

Inter-Lipoprotein Değişimi ve Sistemik Etkileşimler

HDL metabolizması izole bir süreç değildir, ancak daha geniş bir lipoprotein etkileşimleri ve sistemik iletişim ağına derinden entegre edilmiştir. Farklı lipoprotein sınıfları arasındaki yolak etkileşimi, lipid homeostazının önemli bir yönüdür. Örneğin, fosfolipid transfer proteini (PLTP), çeşitli lipoprotein partikülleri arasında fosfolipidlerin değişimini kolaylaştırarak bunların bileşimini ve metabolizmasını etkiler. Bu dinamik değişim, HDL’nin yeniden modellenmesi ve ters kolesterol taşınmasına katılma yeteneği için hayati öneme sahiptir.^[18]HDL düzenlemesinin sistemik entegrasyonu, metabolik ağlar ve ateroskleroz ile ilgili genleri tanımlayan çoklu doku ekspresyon çalışmalarıyla daha da kanıtlanmaktadır ve bu da HDL seviyelerinin birden fazla organ sisteminde meydana gelen süreçlerden etkilendiğini göstermektedir.^[19]Ayrıca, yaygın tek nükleotid polimorfizmleri (SNP’ler) izole olarak hareket etmez, ancak genellikle yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterolün plazma seviyelerini toplu olarak etkilemek için birlikte hareket eder ve bir bireyin lipid profilini tanımlayan karmaşık bir genetik etkileşimler ağını gösterir.^[20] Bu karmaşık etkileşim, lipid taşınması ve metabolizmasının hiyerarşik bir şekilde düzenlenmesini sağlayarak genel lipid dengesinin ortaya çıkan özelliklerine yol açar.

HDL Düzensizliği ve Kardiyovasküler Hastalık Riski

HDL kolesterol yollarının düzensizliği, kardiyovasküler hastalıkların gelişimi ve ilerlemesinde önemli bir faktördür. Düşük plazma HDL kolesterol, miyokard enfarktüsü için bir risk faktörü olarak kabul edilmektedir.^[21]Bu ilişki, HDL’nin ters kolesterol taşınmasındaki kritik koruyucu rolünü ve anti-aterojenik özelliklerini vurgulamaktadır. Genetik çalışmalar, sadece lipid konsantrasyonlarını değil, aynı zamanda koroner arter hastalığı riskini de etkileyen çok sayıda lokus tanımlamıştır ve bu da değişmiş HDL seviyelerine genetik yatkınlıklar ile hastalık duyarlılığı arasında açık bir bağlantı olduğunu göstermektedir.^[4]HDL düzensizliğinin daha geniş etkileri, birincil lipid bozukluklarının ötesine geçerek diğer sistemik inflamatuar durumlarla iç içe geçmektedir. Örneğin, romatoid artrit için duyarlılık genlerinin, etkilenen hastalarda lipid seviyeleriyle ilişkili olduğu gösterilmiştir; bu da inflamatuar ve lipid metabolik yolları arasında, HDL kolesterolü etkileyebilecek yol etkileşimini düşündürmektedir.^[22]Bu hastalığa özgü mekanizmaları anlamak, sağlıklı HDL seviyelerini geri kazandırmayı veya fonksiyonel özelliklerini geliştirmeyi amaçlayan müdahalelerin olumsuz kardiyovasküler olay riskini azaltabileceği potansiyel terapötik hedefler sunmaktadır.

Prognostik Gösterge ve Kardiyovasküler Risk Değerlendirmesi

Yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterol (HDL kolesterol), kardiyovasküler sonuçları değerlendirmek için önemli bir prognostik belirteçtir ve risk sınıflandırmasında önemli bir rol oynar. Framingham Kalp Çalışması gibi çalışmalar, tarihsel olarak HDL kolesterol seviyeleri ile genel mortalite arasında ters bir ilişki olduğunu göstermiştir ve bu da onun koruyucu bir faktör olarak önemini vurgulamaktadır.^[23]Ayrıca, düşük plazma HDL kolesterolü, miyokard enfarktüsü riskinin artmasıyla tutarlı bir şekilde ilişkilidir; bu bulgu, kardiyovasküler hastalıkla olan nedensel bağını güçlendiren sağlam Mendelian randomizasyon çalışmalarıyla desteklenmektedir.^[21]Klinisyenler, koroner arter hastalığı için daha yüksek risk altında olan bireyleri belirlemek amacıyla kapsamlı lipid panellerinde HDL kolesterol seviyelerini önemli bir bileşen olarak kullanır ve böylece uzun vadeli etkileri azaltmak için kişiselleştirilmiş önleme stratejilerine ve tedavi seçimine rehberlik eder.^[4]

HDL Düzeyleri Üzerindeki Genetik Bulgular ve Etkiler

Genetik araştırmalar, dolaşımdaki HDL kolesterol düzeylerinin karmaşık belirleyicileri hakkında önemli bilgiler sağlamış ve altta yatan biyolojik yolları anlamak için basit kantitatif ölçümlerin ötesine geçmiştir. Genom çapında ilişkilendirme çalışmaları (GWAS), CETP, LCAT, GALNT2, LPL ve ABCA1 gibi genlerdeki veya yakınındaki varyantlar da dahil olmak üzere HDL kolesterolü etkileyen çok sayıda genetik lokusu başarıyla tanımlamıştır.^[24] Bu çalışmalar ayrıca, kolesterol metabolizmasının kritik bir transkripsiyonel düzenleyicisi olan NR1H3 (aynı zamanda LXRA olarak da bilinir) içeren 11. kromozom üzerindekiler ve toplu olarak özellik değişkenliğinin bir kısmını açıklayan 17. kromozom üzerinde başka bir bölge gibi yeni gen bölgelerini de ortaya çıkarmıştır.^[24] Bu genetik etkileri anlamak, daha rafine risk tahmin modelleri geliştirmeye yardımcı olur ve HDL kolesterolü modüle eden belirli yolları hedefleyen gelecekteki kişiselleştirilmiş terapötik yaklaşımların önünü açabilir.

Metabolik Ağlar ve Hastalık Fenotipleri ile İlişkilendirme

HDL kolesterolün klinik önemi, daha geniş metabolik ağlar ve çeşitli ilgili hastalık fenotipleri içindeki karmaşık ilişkilerine kadar uzanmaktadır. Araştırmalar, metabolik ağları etkileyen yeni genetik lokusların aynı zamanda ateroskleroz gelişimine katkıda bulunduğunu ve HDL kolesterolün vasküler sağlık üzerindeki sistemik etkisini vurguladığını göstermektedir.^[19] Dahası, birincil HDL yapısal proteini olan apolipoprotein A-I (APOA1)‘in işlenmesi, belirli enzimler tarafından titizlikle düzenlenir ve bu düzenleyici mekanizmalardaki bozukluklar, dolaşımdaki HDL düzeylerini doğrudan etkileyebilir.^[25] Bu çok yönlü ilişkilerin farkında olmak, hasta sağlığının daha bütüncül bir şekilde değerlendirilmesine olanak tanır ve klinisyenlerin HDL kolesterol düzeylerini ilgili durumlar, potansiyel komplikasyonlar ve örtüşen sendromik sunumlar bağlamında değerlendirmesini sağlayarak daha kapsamlı izleme stratejilerine bilgi sağlar.

Yüksek Yoğunluklu Lipoprotein Kolesterol Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Bu sorular, güncel genetik araştırmalara dayanarak yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterolün en önemli ve spesifik yönlerini ele almaktadır.

1. Sağlıklı besleniyorum ve egzersiz yapıyorum, neden ‘iyi kolesterolüm’ hala düşük?

HDL seviyeleriniz sadece yaşam tarzınızdan değil, genetiğinizden de önemli ölçüde etkilenir. CETP, LCAT ve ABCA1gibi genlerdeki varyasyonlar, vücudunuzun HDL’yi nasıl işlediğini ve koruduğunu etkileyebilir, bu da bazı kişilerin sağlıklı alışkanlıklardan bağımsız olarak daha düşük seviyeler için genetik bir yatkınlığa sahip olduğu anlamına gelir. Yaşam tarzı yardımcı olsa da, bu genetik faktörlerin üstesinden her zaman tamamen gelemez.

2. Ailemin HDL’si düşük; kesinlikle bende de olacak mı?

HDL seviyelerini etkileyen genlerdeki varyasyonlar kalıtsal olabileceğinden, genetik yatkınlığınız artmış olabilir. Ancak, diyet, egzersiz ve sağlıklı kiloyu korumak gibi yaşam tarzı seçimleriniz de önemli bir rol oynar. Aile geçmişinizi anlamak, kendi riskinizi yönetmek için bilinçli kararlar vermenize yardımcı olabilir.

3. Bazı insanların neden doğal olarak yüksek ‘iyi kolesterol’e sahip olduğu görülüyor?

Birçok birey, doğal olarak daha yüksek HDL seviyelerine yol açan genetik varyasyonlara sahiptir. HDL’nin ana bileşeni olan APOA-I gibi genler ve CETP gibi metabolizmasında rol oynayan diğerleri, vücudunuzun HDL partiküllerini ne kadar verimli ürettiğini ve yönettiğini etkileyebilir, bu da doğal olarak iyi seviyelere katkıda bulunur.

4. Düşük ‘iyi kolesterolümü’ düzeltmek için sadece ilaçlara güvenebilir miyim?

Bazı ilaçlar lipid seviyelerini etkileyebilse de, farmakolojik müdahaleler yoluyla doğrudan HDL’yi artırmak, devam eden araştırmaların karmaşık bir alanıdır. Daha yüksek HDL ile azalmış kardiyovasküler risk arasındaki kesin nedensel ilişki, özellikle ilaçlar yoluyla elde edildiğinde, hala tam olarak anlaşılabilmiş değildir. Yaşam tarzı değişiklikleri çok önemli olmaya devam etmektedir.

5. Ailemin mirası HDL seviyelerimi veya kalp riskimi etkiler mi?

Evet, atalarınızın kökeni belirli HDL seviyeleri için genetik riskinizi etkileyebilir. Birçok büyük genetik çalışma öncelikle Avrupa kökenli kişilere odaklanmıştır ve bulgular, farklı genetik varyantların HDL seviyelerini belirlemede daha belirgin roller oynayabileceği diğer popülasyonlara tam olarak uygulanamayabilir.

6. Düzenli egzersiz gerçekten ailemin düşük HDL geçmişinin üstesinden gelebilir mi?

Egzersiz, düşük HDL için genetik bir yatkınlığınız olsa bile, HDL seviyelerini iyileştirebilen güçlü bir yaşam tarzı faktörüdür. Genetik önemli bir rol oynarken, düzenli fiziksel aktivite, diğer sağlıklı alışkanlıklarla birlikte, lipid profilinizi optimize etmenize ve genel kardiyovasküler riskinizi azaltmanıza yardımcı olabilir.

7. Temel bir kan testi, ‘iyi kolesterol’ durumumun tamamını anlamak için yeterli mi?

Standart bir açlık kan testi size önemli bilgiler verir, ancak bu bir anlık görüntüdür ve HDL’nin tüm karmaşıklığını yakalamaz. HDL partiküllerinin farklı boyutları veya ters kolesterol taşınmasında ne kadar iyi işlev gördükleri gibi daha ayrıntılı hususlar tipik olarak ölçülmez, ancak bunlar da genetiğinizden etkilenebilir.

8. Doktorlar hala tüm HDL farklılıklarına neyin neden olduğunu tam olarak neden anlamıyor?

Önemli genetik keşiflere rağmen, HDL kolesterol seviyeleri için kalıtılabilirliğin önemli bir kısmı hala açıklanamamıştır. Bu, özellikle daha küçük etkilere veya daha düşük frekanslara sahip varyantlar olmak üzere, henüz tam olarak tanımlanmamış ve anlaşılmamış birçok genetik ve potansiyel olarak genetik olmayan faktör olduğu anlamına gelir.

9. Sağlıklı yağlar yersem, HDL’m kesinlikle yükselir mi?

Sağlıklı yağlar yemek genellikle kalp sağlığınız için faydalıdır ve çoğu zaman HDL seviyelerini iyileştirmeye yardımcı olabilir. Ancak, kesin etki bireysel genetik yatkınlıklardan dolayı kişiden kişiye önemli ölçüde değişebilir. Benzersiz genetik yapınız, vücudunuzun diyet değişikliklerine nasıl yanıt vereceğini etkiler.

10. Bir DNA testi, ‘iyi kolesterolümü’ daha iyi yönetmeme yardımcı olabilir mi?

Bir DNA testi aracılığıyla genetik yatkınlıklarınızı anlamak, HDL seviyeleri için kalıtsal risk faktörleriniz hakkında bilgi sağlayabilir. Bu bilgi, yaşam tarzınız ve diğer klinik verilerle birleştiğinde, doktorunuzun kardiyovasküler sağlığınızın önlenmesi ve yönetimi için daha kişiselleştirilmiş bir yaklaşım geliştirmesine potansiyel olarak yardımcı olabilir.

Bu SSS, mevcut genetik araştırmalara dayanarak otomatik olarak oluşturulmuştur ve yeni bilgiler elde edildikçe güncellenebilir.

Sorumluluk Reddi: Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır ve profesyonel tıbbi tavsiyenin yerine kullanılmamalıdır. Kişiselleştirilmiş tıbbi rehberlik için daima bir sağlık hizmeti sağlayıcısına danışın.

References

[1] Sabatti C, et al. “Genome-wide association analysis of metabolic traits in a birth cohort from a founder population.”Nat Genet, 2008, PMID: 19060910.

[2] Sing CF, Davignon J. “Role of the apolipoprotein E polymorphism in determining normal plasma lipid and lipoprotein variation.”Am J Hum Genet, vol. 37, 1985, pp. 268–285.

[3] Kathiresan S et al. “Common variants at 30 loci contribute to polygenic dyslipidemia.” Nat Genet, 2008.

[4] Willer CJ, Sanna S, Jackson AU, Scuteri A, Bonnycastle LL, et al. “Newly identified loci that influence lipid concentrations and risk of coronary artery disease.”Nat Genet, vol. 40, 2008, pp. 161–169.

[5] Lowe JK, et al. “Genome-wide association studies in an isolated founder population from the Pacific Island of Kosrae.” PLoS Genet, 2009, PMID: 19197348.

[6] Smith, J. G. “Genome-wide association study of electrocardiographic conduction measures in an isolated founder population: Kosrae.” Heart Rhythm, 2009.

[7] Benjamin, E. J. “Genome-wide association with select biomarker traits in the Framingham Heart Study.” BMC Med Genet, 2007.

[8] Eisenberg, Shlomo, et al. “Abnormalities in very low, low and high density lipoproteins in hypertriglyceridemia. Reversal toward normal with bezafibrate treatment.” J Clin Invest, vol. 74, 1984.

[9] Gardner, Angela A., et al. “Identification of a domain that mediates association of platelet-activating factor acetylhydrolase with high density lipoprotein.”J Biol Chem, vol. 283, no. 24, 2008, pp. 17099–17106.

[10] Vasan, Ramachandran S., et al. “Genome-wide association of echocardiographic dimensions, brachial artery endothelial function and treadmill exercise responses in the Framingham Heart Study.”BMC Medical Genetics, vol. 8, no. 1, 2007, p. 64.

[11] Zannis, Vassilis I., et al. “HDL Biogenesis, Remodeling, and Catabolism.” Handbook of Experimental Pharmacology, vol. 224, 2015, pp. 53-111.

[12] Istvan, E. Stephen, and Johann Deisenhofer. “Structural Mechanism for Statin Inhibition of HMG-CoA Reductase.” Science, vol. 292, no. 5519, 2001, pp. 1160-1164.

[13] Burkhardt, Robert, et al. “Common SNPs in HMGCR in Micronesians and Whites Associated with LDL-Cholesterol Levels Affect Alternative Splicing of Exon13.” Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology, vol. 28, no. 11, 2008, pp. 2078-2084.

[14] Pare, Guillaume, et al. “Genetic Analysis of 103 Candidate Genes for Coronary Artery Disease and Associated Phenotypes in a Founder Population Reveals a New Association between Endothelin-1 and High-Density Lipoprotein Cholesterol.”American Journal of Human Genetics, vol. 80, no. 4, 2007, pp. 673-682.

[15] Lindi, Virpi, et al. “Impact of the Pro12Ala Polymorphism of the PPAR-Gamma2 Gene on Serum Triacylglycerol Response to N-3 Fatty Acid Supplementation.” Molecular Genetics and Metabolism, vol. 79, no. 1, 2003, pp. 52-60.

[16] Hegele, Robert A., et al. “The Private Hepatocyte Nuclear Factor-1alpha G319S Variant Is Associated with Plasma Lipoprotein Variation in Canadian Oji-Cree.”Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology, vol. 20, no. 1, 2000, pp. 217-222.

[17] Schadt, Eric E., et al. “Mapping the Genetic Architecture of Gene Expression in Human Liver.” PLoS Biology, vol. 6, no. 5, 2008, e107.

[18] Demirkan, Aysun, et al. “Genome-Wide Association Study Identifies Novel Loci Associated with Circulating Phospho- and Sphingolipid Concentrations.” PLoS Genetics, vol. 8, no. 2, 2012, e1002490.

[19] Inouye, Michael, et al. “Novel Loci for metabolic networks and multi-tissue expression studies reveal genes for atherosclerosis.”PLoS Genet, vol. 8, no. 8, 2012, p. e1002907.

[20] Spirin, Valeriy, et al. “Common Single-Nucleotide Polymorphisms Act in Concert to Affect Plasma Levels of High-Density Lipoprotein Cholesterol.”American Journal of Human Genetics, vol. 81, no. 6, 2007, pp. 1298-1303.

[21] Voight, Benjamin F., et al. “Plasma HDL cholesterol and risk of myocardial infarction: a mendelian randomisation study.” Lancet, vol. 380, no. 9841, 2012, pp. 572-80.

[22] Panoulas, Vasileios F., et al. “Rheumatoid Arthritis Susceptibility Genes Associate with Lipid Levels in Patients with Rheumatoid Arthritis.”Annals of the Rheumatic Diseases, vol. 70, no. 6, 2011, pp. 1025-1032.

[23] Wilson, Peter W., et al. “High density lipoprotein cholesterol and mortality. The Framingham Heart Study.”Arterioscler Thromb Vasc Biol, vol. 8, no. 5, 1988, pp. 737-41.

[24] Sabatti, C., et al. “Genome-wide association analysis of metabolic traits in a birth cohort from a founder population.”Nat Genet, vol. 41, no. 1, 2009, pp. 35-42.

[25] Zhu, Jing, et al. “Regulation of apoAI processing by procollagen C-proteinase enhancer-2 and bone morphogenetic protein-1.”J Lipid Res, vol. 50, no. 7, 2009, pp. 1330-39.