Agresif Davranış
Agresif davranış, sözel düşmanlıktan fiziksel şiddete kadar değişen, zarar veya yaralanmaya neden olmayı amaçlayan eylemlerle karakterize edilen karmaşık bir insan özelliğidir. Bu, genetik yatkınlıklar, çevresel faktörler ve nörolojik süreçlerin bir kombinasyonundan etkilenen çok yönlü bir fenomendir. Agresif davranışın kökenlerini ve mekanizmalarını anlamak, bireyler ve toplum üzerindeki önemli etkisi nedeniyle kritik öneme sahiptir.
Biyolojik Temel
Section titled “Biyolojik Temel”Araştırmalar, saldırgan davranışın hem genetik hem de çevresel faktörlerin ifadesine katkıda bulunduğu önemli bir biyolojik temele sahip olduğunu göstermektedir. İkiz çalışmaları, insan saldırganlığının kalıtsal bileşenini vurgulamıştır.[1] Nörobiyolojik düzeyde, saldırgan davranış; duygu düzenlemesi ve karar verme süreçlerinde rol oynayan prefrontal korteks ve amigdala gibi belirli beyin bölgelerinin işleyişiyle ilişkilidir.[2] Ayrıca, nörotransmitter sistemlerindeki, özellikle dopamin ve serotonindeki dengesizlikler, agresif özelliklerin gelişiminde rol oynamaktadır.[3] Bu nörotransmitterlerin sentezi, bağlanması, taşınması ve yıkımında rol oynayan, MAOA, DRD2, DRD4, COMT, SLC6A4, TPH1 ve TPH2 dahil olmak üzere belirli genler, hem dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (ADHD) hem de saldırgan davranışlarla potansiyel ilişkileri açısından incelenmiştir.[4]
Klinik Önemi
Section titled “Klinik Önemi”Agresif davranış, çeşitli psikiyatrik ve nörogelişimsel bozukluklarda öne çıkan bir özelliktir. Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (ADHD).[2] karşı gelme bozukluğu (ODD).[5] davranım bozukluğu.[6] ve antisosyal kişilik bozukluğu (ASPD).[7] gibi durumlarda sıklıkla bir komorbidite olarak görülür. Aşırı öfke, düşmanlık ve saldırganlık seviyeleri klinik olarak anlamlı kabul edilir ve psikiyatrik hastaneye yatış ve intihar eğilimi gibi sonuçları öngören çeşitli psikiyatrik semptomlarla ilişkilidir.[8] İşlevsiz saldırganlık biçimlerinin altında yatan biyolojik süreçlerin belirlenmesi, hedefe yönelik müdahaleler geliştirmek için esastır.
Sosyal Önem
Section titled “Sosyal Önem”Saldırgan davranışın toplumsal yükü oldukça büyüktür; halk sağlığını, güvenliği ve bireysel refahı etkilemektedir. Saldırganlık, kişisel ilişkilerde, akademik performansta, mesleki başarıda ve yasal sorunlarda olumsuz sonuçlara yol açabilir. Saldırgan özelliklerin farklı popülasyonlardaki yaygınlığı, etiyolojisi ve mekanizmalarının daha derinlemesine anlaşılması ihtiyacının altını çizmektedir. Saldırganlığın genetik ve nörobiyolojik temellerine yönelik araştırmalar, etkili önleme stratejilerini şekillendirmek ve saldırgan ve şiddet içeren davranışları azaltmak için kanıta dayalı müdahaleler geliştirmek açısından hayati öneme sahiptir.[9] Bu, nihayetinde daha sağlıklı topluluklara katkıda bulunacaktır.
Metodolojik ve Fenotipik Heterojenite
Section titled “Metodolojik ve Fenotipik Heterojenite”Agresif davranış üzerine yapılan araştırmalar, doğasında var olan fenotipik değişkenliği ve klinik heterojenitesi nedeniyle önemli zorluklarla karşılaşmaktadır. Ebeveyn raporlu ölçümler ile retrospektif öz bildirimler gibi çeşitli değerlendirme protokollerinin kullanılması, özellikle bu farklı bildirim yöntemleri arasında gözlemlenen genellikle zayıf korelasyon göz önüne alındığında, gerçek ilişki sinyallerini zayıflatabilir.[2] Bu değişkenlik, agresyonun tanımı konusunda bir fikir birliğinin olmamasıyla daha da artmakta, bu da çalışmalar arasında ölçümlerde tutarsızlıklara yol açmaktadır.[2] Sonuç olarak, çalışmalar genellikle agresifliğin daha geniş, potansiyel olarak “daha hafif” bir yönünü araştırmaktadır; bu da hükümlü bireyler gibi diğer popülasyonlarda gözlemlenen daha şiddetli formlardan önemli ölçüde farklılık gösterebilir.[2] Dahası, agresif davranışın değerlendirilmesi, belirgin genetik temellere bağlı olabilecek ancak araştırmalarda her zaman farklılaştırılmayan farklı alt tiplerin varlığıyla karmaşıklaşmaktadır.[2] Heterojenite, çalışma popülasyonlarına da uzanmaktadır; zira çocukluk ADHD’si evrensel olarak yetişkinliğe kadar sürmediğinden, ADHD gibi durumların genç ve yetişkin örneklemleri önemli ölçüde farklılık gösterebilir.[2] Agresyon tahminleri, katılımcıların yaşından da etkilenmektedir; genler, çocukluk ve yetişkinlik agresyonuna kıyasla ergenlik agresyonunda daha az varyasyon göstermektedir.[2] Ayrıca, agresif davranışın dağılımı genellikle oldukça çarpıktır, bu da istatistiksel analizleri etkileyebilir.[10]
İstatistiksel Güç ve Genellenebilirlik Kısıtlamaları
Section titled “İstatistiksel Güç ve Genellenebilirlik Kısıtlamaları”Agresif davranış üzerine yapılan birçok çalışma, mütevazı örneklem büyüklükleriyle kısıtlıdır; bu durum, ince genetik ilişkilendirmeleri veya farklı özellikler arasındaki genetik korelasyonları tespit etmek için gerekli olan titiz istatistiksel yöntemleri kullanma yeteneğini sınırlayabilir.[2] Bu sorun, özellikle belirli alt gruplar incelendiğinde belirginleşir; bu durumda, genom çapında anlamlı ilişkilendirmeleri tespit etme istatistiksel gücü önemli ölçüde azalabilir ve bu durum araştırmacıları Avrupa kökenli olanlar gibi daha güçlü örneklemlere odaklanmaya yönlendirir.[8] Farklı örneklemlerin çeşitli yapısı, genetik etkilerin yönündeki ve ölçüm araçlarındaki varyasyonlar dahil olmak üzere, potansiyel genetik sinyalleri gizlememek için genellikle tüm örneklemler arasında meta-analiz yapmaktan kaçınmayı gerektirir.[2] Bulguların genellenebilirliği, çalışma kohortlarının belirli özelliklerinden de etkilenir. Örneğin, ayakta tedavi gören popülasyonlara odaklanan çalışmalar, resmi kayıtlarda belgelenen veya daha ciddi klinik ortamlarda gözlemlenenlerden farklı bir dizi agresif davranışı yakalayabilir.[2]Bu yaklaşım, geniş bir agresif davranış spektrumuna erişim sağlasa da, farklı popülasyon belirleme stratejilerine sahip çalışmalar arasında bulguları karşılaştırmanın zorluğunu vurgular. Daha önce bildirilen saldırganlıkla ilişkili lokuslar arasındaki gözlemlenen mütevazı genetik mimari ortaklığı, sağlam ve tekrarlanabilir genetik ilişkilendirmeler kurmak için daha büyük, daha uyumlu çalışmalara olan ihtiyacı daha da vurgulamaktadır.[2]
Genetik ve Çevresel Karmaşıklığı Çözmek
Section titled “Genetik ve Çevresel Karmaşıklığı Çözmek”Saldırgan davranışın genetik temellerini anlamak, karmaşık etiyolojisi nedeniyle zordur; bu durum muhtemelen karmaşık gen-çevre etkileşimlerini ve potansiyel pleiotropik etkileri içermektedir.[11] Genetik çalışmalar biyolojik süreçleri tanımlamayı hedeflerken, genom çapında ilişkilendirme çalışmaları (GWAS) korelasyonel yapısı nedeniyle nedenselliği doğrudan çıkarım yapamaz veya genetik etkilerin hangi kesin mekanizmalarla ortaya çıktığını belirleyemez.[11] Saldırganlık düzeylerindeki gözlemlenen cinsiyet farklılıkları ve antisosyal davranış için genetik yük göz önüne alındığında, saldırganlığa yönelik genetik yatkınlığın bir cinsiyette diğerine göre daha fazla önem taşıyıp taşımadığına dair açık bir soru işareti bulunmaktadır.[2] Özellikle farklı gelişimsel aşamalarda, saldırganlığın çeşitli alt tiplerine aracılık eden spesifik biyolojik süreçler ve mekanizmalar hakkında önemli bilgi eksiklikleri devam etmektedir. Gelecekteki araştırmalar, genetik ve çevresel faktörlerin yaşam süresi boyunca saldırganlık eğilimlerini nasıl şekillendirdiğini tam olarak açıklığa kavuşturmak için çocukluk, ergenlik ve yetişkinliği kapsayan çok modlu ölçümlerden ve boylamsal tasarımlardan faydalanacaktır.[2] Bu tür kapsamlı yaklaşımlar, işlevsiz saldırganlık biçimlerinde rol oynayan biyolojik süreçleri belirlemek ve karmaşık genetik ve çevresel mimarisini daha derinlemesine anlamak için kritik öneme sahiptir.[2]
Varyantlar
Section titled “Varyantlar”Genetik varyasyonlar, saldırganlık dahil olmak üzere karmaşık insan davranışlarını etkilemede çok önemli bir rol oynamaktadır. Çalışmalar, sinaptik işlevden nörotransmiter sinyalleşmesine ve hücresel stres yanıtlarına kadar çeşitli nörobiyolojik yolları etkileyerek, saldırgan eğilimlere veya öfkeli mizaç gibi özelliklere yatkınlıkla ilişkili genlerin içinde veya yakınında çeşitli tek nükleotid polimorfizmleri (SNP’ler) tanımlamıştır.
Öfkeli mizaç için bulunan en önemli ilişkilendirmelerden biri, beynin kritik işlevlerinde rol oynayan bir tirozin kinazı kodlayan FYN genindeki rs2148710 ile ilişkilidir.[8] FYN, astrosit farklılaşması, hayatta kalması ve hipokampal devrelerin homeostatik işlevinin sürdürülmesi için gereklidir.[8] Özellikle, FYN aktivitesi, NMDA reseptörlerini aktive etmek ve öğrenme ve belleğin temelini oluşturan hücresel bir mekanizma olan uzun süreli potansiyasyon için gerekli kalsiyum akışını artırmak gibi postsinaptik sinyalleşme için kritik öneme sahiptir.[8] Dahası, hayvan modellerinde FYN işlev kaybı, öğrenme ve bellekte bozukluklara yol açarak, bilişsel eksikliklerin eylemlerin sonuçlarını öngörme yeteneğini engellemek suretiyle dürtüsel veya patlayıcı öfkeye katkıda bulunabileceğini düşündürmektedir.[8] Başka bir varyant olan rs16924133 , hücre büyümesini, apoptozu ve sinir sistemi dahil gelişimsel süreçleri düzenlemede rol oynayan bir homeodomain-etkileşimli protein kinaz olan HIPK3 geninin içinde yer almaktadır.[8] Benzer şekilde, rs2844775 , doğuştan gelen bağışıklık, hücre çoğalması ve transkripsiyonel düzenlemedeki rolleriyle bilinen tripartite motif (TRIM) protein ailesinin bir üyesi olan TRIM26 geninde bulunur; bunların hepsi dolaylı olarak nöronal işlevi ve davranışsal kontrolü etkileyebilir.[8] Bu varyantlar, temel hücresel ve sinaptik süreçlerdeki bozuklukların, saldırgan mizaç gibi davranışsal zorluklar olarak nasıl ortaya çıkabileceğini vurgulamaktadır.
Nörotransmisyonun düzenlenmesi, duygusal kontrol için temeldir ve inhibitör yolları etkileyen varyantlar özellikle ilgi çekicidir. rs4410042 varyantı, merkezi sinir sistemindeki ana inhibitör nörotransmiter reseptörü olan GABA-A reseptörünün gama-3 alt birimini kodlayanGABRG3 geni ile ilişkilidir.[2] Etkili GABAerjik sinyalleşme, nöronal uyarılabilirliği azaltmak ve duygusal dengeyi korumak için hayati öneme sahiptir; bu nedenle, GABRG3 işlevindeki değişiklikler, muhtemelen antisens RNA’sı GABRG3-AS1 tarafından düzenlenerek, bozulmuş inhibitör kontrole, artan dürtüselliğe ve saldırgan patlamalara karşı artan bir eğilime yol açabilir.[2] GABAerjik sistem üzerindeki bu tür genetik etkiler, nöronal disinhibisyonun saldırgan fenotiplere nasıl katkıda bulunabileceğine dair doğrudan bir yolu vurgulamaktadır.
Diğer varyantlar, saldırgan davranışlarda hücresel mimari, taşıma ve gen düzenlemesinin rolünü işaret etmektedir. rs1446296 varyantı, RMDN2 ve onun antisens RNA’sı RMDN2-AS1 ile ilişkilidir; burada RMDN2 (Mikrotübül Dinamiği Düzenleyicisi 2), nöronların yapısal bütünlüğünü ve plastisitesini korumada kritik bir rol oynar.[2] Mikrotübül disfonksiyonu, karmaşık davranışsal özellikler için temel olan nöronal bağlantıyı ve sinyalleşmeyi derinden etkileyebilir. Ek olarak, rs9790919 , ATP10B ve LINC02159’u kapsayan bir bölgede yer almaktadır.[2] ATP10B, nöronal zar sağlığı ve sinyal iletimi için kritik olan lipid taşınmasında rol oynayan bir ATPaz iken, LINC02159 gen ekspresyonunu düzenleyebilen uzun bir intergenik kodlama yapmayan RNA’dır. Lipid metabolizmasındaki veya lncRNA aracılı düzenlemedeki bozukluklar, nöronal işlevi bozabilir ve sıklıkla saldırgan eğilimleri içeren nöropsikiyatrik durumlara katkıda bulunabilir.[2] Daha ileri genetik ilişkilendirmeler, davranış üzerinde daha geniş sistemik etkileri işaret etmektedir. rs4253405 varyantı, esas olarak kan pıhtılaşmasındaki rolüyle bilinmekle birlikte, vasküler bütünlük veya enflamatuar yollar aracılığıyla beyin sağlığını dolaylı olarak etkileyebilen F11 (Pıhtılaşma Faktörü XI) ile bağlantılıdır.[8] TBX20 ve HERPUD2 ile ilişkili rs6954895 gibi varyantlar, gelişimsel süreçler ve hücresel stres yanıtlarıyla bağlantıları düşündürmektedir; TBX20 gelişimde önemli bir transkripsiyon faktörüdür ve HERPUD2 endoplazmik retikulumla ilişkili yıkımda rol oynar, ER stresi nöronal esnekliği etkiler.[2] rs3752433 varyantı, PHEX(fosfat düzenleyici endopeptidaz) vePTCHD1’e antisens RNA olan PTCHD1-AS yakınındadır; burada PTCHD1, davranışsal zorluklarla ortaya çıkabilen nörogelişimsel bozukluklarda rol oynamıştır.[2] Son olarak, RN7SL7P ve SAMD9 ile ilişkili rs2188177 , bağışıklık yanıtı ve hücre çoğalmasındaki rollere işaret etmektedir, zira kronik inflamasyon veya düzensiz bağışıklık, beyin işlevini önemli ölçüde etkileyebilir ve saldırganlık dahil olmak üzere duygu durumu ve davranış bozukluklarına katkıda bulunabilir.[2] Birlikte ele alındığında, bu genetik bulgular saldırgan davranışın çok yönlü biyolojik temellerini aydınlatmaktadır.
Önemli Varyantlar
Section titled “Önemli Varyantlar”| RS ID | Gen | İlişkili Özellikler |
|---|---|---|
| rs2148710 | FYN | aggressive behavior anxiety measurement |
| rs1446296 | RMDN2, RMDN2-AS1 | aggressive behavior |
| rs4253405 | F11 | aggressive behavior |
| rs6954895 | TBX20 - HERPUD2 | aggressive behavior nucleotide measurement |
| rs3752433 | PHEX, PTCHD1-AS | aggressive behavior |
| rs16924133 | HIPK3 | aggressive behavior |
| rs9790919 | ATP10B - LINC02159 | aggressive behavior |
| rs2844775 | TRIM26 | aggressive behavior |
| rs2188177 | RN7SL7P - SAMD9 | aggressive behavior mathematical ability body height |
| rs4410042 | GABRG3, GABRG3-AS1 | aggressive behavior |
Saldırgan Davranışı ve Kendine Zarar Vermeyi Kavramsallaştırmak
Section titled “Saldırgan Davranışı ve Kendine Zarar Vermeyi Kavramsallaştırmak”Saldırgan davranış, başkalarına yönelik dışa dönük veya kendine yönelik içe dönük olabilen, zarar veya yaralanma verme amacı taşıyan geniş bir eylem yelpazesini kapsar. Klinik araştırmalarda sıklıkla incelenen içsel saldırganlığın belirgin bir tezahürü, kendine zarar vermedir. Bu, ölme niyeti olmaksızın kişinin kendi vücut dokularına doğrudan ve kasıtlı yaralanma olarak kesin bir şekilde tanımlanır.[12], [13] Bu operasyonel tanım, her ikisi de genellikle altta yatan psikolojik sıkıntıdan kaynaklansa ve dikkatli klinik değerlendirme gerektirse de, kendine zarar verici davranışları intihar girişimlerinden ayırt etmek için çok önemlidir.
Ayrıca, kendine zarar verme de dahil olmak üzere saldırgan davranışlar, zihinsel hastalık veya sıkıntının incelenmesi ve tezahürü anlamına gelen psikopatolojinin daha geniş bağlamında sıklıkla incelenir.[14] Saldırgan eylemler, çeşitli ruh sağlığı durumlarında temel tanı kriterleri veya önemli semptomlar olarak işlev görebilir. Psikopatoloji alanındaki araştırmalar, farklı popülasyonlarda çaba değerlemesi ve psikopatoloji ile ilgili yeni genom çapında ilişkilendirmeler belirleyerek, bu davranışlara katkıda bulunan genetik ve çevresel faktörlerin karmaşık etkileşimini ortaya çıkarmayı hedefler.[14]
Sınıflandırma ve Tanı Yaklaşımları
Section titled “Sınıflandırma ve Tanı Yaklaşımları”Agresif davranışlara yönelik sınıflandırma sistemleri tipik olarak çeşitli formlar arasında ayrım yapar; sunulan çalışmalar özellikle kendine zarar vermeyi ayrı bir alt tip olarak vurgulamaktadır. Kendine zarar verme, agresif bir eylem olsa da, öncelikli olarak ölümcül olmayan niyeti ve verilen yaralanmanın spesifik doğasına göre sınıflandırılır.[12], [13] Bu tür ayrıntılı sınıflandırmalar, kesin klinik tanı için, hedefe yönelik tedavi edici müdahalelerin gelişimine rehberlik etmede ve şiddet ile sıklığın nüanslarını anlamak için basit kategorik etiketlerin ötesine geçmede vazgeçilmezdir.
Agresif davranışlar ve ilişkili psikopatoloji için tanı ve ölçüm kriterleri, kapsamlı klinik değerlendirmelere ve yerleşik araştırma protokollerine dayanmaktadır. Örneğin, UK Biobank gibi veri kümelerini kullanan büyük ölçekli çalışmalar, sezaryen doğum gibi faktörler ile anksiyete ve kendine zarar verme gibi sonuçlar arasındaki ilişkileri araştırmakta, sağlam epidemiyolojik ve genetik araştırma kriterlerinin önemini vurgulamaktadır.[12] Agresif davranışlar için spesifik biyobelirteçler bu bağlamda detaylandırılmamış olsa da, araştırmalar sürekli olarak bu karmaşık özelliklere katkıda bulunan genetik yatkınlıkları, çevresel risk faktörlerini ve bunların etkileşimlerini belirlemeye çalışmaktadır.
Terminoloji ve İlgili Kavramlar
Section titled “Terminoloji ve İlgili Kavramlar”Agresif davranışı tanımlamak için kullanılan terminoloji, klinik ve araştırma ortamlarında genellikle intihar dışı kendine zarar verme (NSSI) olarak anılan “kendine zarar verme” gibi anahtar terimleri içerir. Anksiyete ve psikopatoloji dahil olmak üzere ilgili psikolojik kavramlar, agresif davranışlarla birlikte sıklıkla araştırılır ve bu durum, bunların birbirleriyle bağlantılarını ve çok faktörlü etiyolojilerini vurgular.[12], [14] Örneğin, enflamasyon gibi fizyolojik süreçler ile kendine zarar verme arasındaki nedensel bağlantıları inceleyen çalışmalar, biyolojik mekanizmaların belirli agresif tezahürlerin temelini nasıl oluşturabileceğini göstermektedir.[13] Standartlaştırılmış terminolojiler, araştırma ve klinik pratikte tutarlılığı sağlamak için temeldir. Sunulan bağlam agresyonun kendisine yönelik belirli nozolojik sistemler hakkında ayrıntı vermese de, “psikopatoloji”den bahsedilmesi, Mental Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı (DSM) veya Hastalıkların Uluslararası Sınıflandırması (ICD) gibi yaygın olarak kabul görmüş tanı kılavuzlarına bağlılığı ima eder. Bu sistemler, agresif davranışları çeşitli ruh sağlığı bozukluklarının belirtileri veya özellikleri olarak sınıflandırır. Bu terimlerin ve tarihsel evrimlerinin kapsamlı bir şekilde anlaşılması, araştırma bulgularının doğru yorumlanması ve hasta bakımının kalitesini artırmak için esastır.
Nedenler
Section titled “Nedenler”Agresif davranış, genetik yatkınlıklar, çevresel faktörler ve gelişimsel süreçlerin karmaşık bir etkileşimiyle etkilenen çok yönlü bir özelliktir. Etiyolojisini anlamak, biyolojik mekanizmaları, bireysel gelişimsel yörüngeleri ve çevresel ortamla etkileşimleri göz önünde bulunduran kapsamlı bir yaklaşım gerektirir.
Genetik Yatkınlık
Section titled “Genetik Yatkınlık”Agresif davranış, agresyon için kalıtım tahminlerinin tipik olarak %40-50 arasında değiştiği, önemli bir genetik bileşen tarafından etkilenen karmaşık bir özelliktir.[15] Araştırmalar, agresyon ile dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (ADHD) gibi, yüksek oranda kalıtılabilir durumlar arasında ortak bir genetik etiyoloji olduğunu göstermektedir.[2] İkiz çalışmaları, çocuklarda agresyon ve DEHB semptomlarının altında yatan ortak bir genetik faktör belirlemiştir; bu da dürtüsellik ve agresyon gibi özelliklerin benzer ölçüde genetik olarak aracılık edilebileceğini göstermektedir.[5] Ayrıca, araştırmalar, aynı zamanda komorbid agresyon sergileyen çocuklarda DEHB için yüksek bir poligenik risk yüklemesi olduğunu göstermektedir.[16] Nörotransmiter sistemlerinde yer alan spesifik aday genler, özellikle dopamin ve serotonini düzenleyenler, hem DEHB hem de agresif davranışlarda rol oynamaktadır. Bu genler, nörotransmiterlerin sentezini, bağlanmasını, taşınmasını ve yıkımını etkileyerek, davranışsal düzenleme ile ilişkili sinir devrelerini etkilemektedir.[3] Örnekler arasında MAOA, DRD2, DRD4, COMT, SLC6A4, TPH1 ve TPH2 yer almaktadır; TPH2’deki bir fonksiyon kaybı mutasyonunun DEHB ile segregasyon gösterdiği gözlemlenmiştir.[17] Bu genler rol oynasa da, aday gen çalışmaları sıklıkla replikasyon zorluklarıyla karşılaşır ve küçük etki büyüklükleri öne sürer; bu da rollerinin sınırlı olabileceğini veya nadir ailesel vakalarla ilgili olabileceğini ima eder.[18]
Gen-Çevre Etkileşimi
Section titled “Gen-Çevre Etkileşimi”Saldırganlığa yönelik genetik yatkınlıklar yalnız başına hareket etmez, ancak bir bireyin yaşamı boyunca çevresel faktörlerle önemli ölçüde etkileşime girer. Araştırmalar, genetik yatkınlıkların belirli çevresel bağlamlar tarafından modüle edilebildiği veya tetiklenebildiği antisosyal davranışlarda gen-çevre etkileşiminin önemini vurgulamaktadır.[19] Bu etkileşim, bir bireyin genetik yapısının çevresel etkilere karşı yatkınlıklarını etkileyebileceğini ve böylece yaşam boyu saldırgan eğilimlerin ifadesini şekillendirebileceğini düşündürmektedir.[20]Çalışmalar “insan saldırganlığının çevresel mimarisi”ni kabul etse de, yaşam tarzı, beslenme veya maruz kalmanın saldırganlığı doğrudan nasıl etkilediğine dair belirli ayrıntılar kapsamlı bir şekilde detaylandırılmamıştır, ancak bunların genetik faktörlerle etkileşimi çok önemli kabul edilmektedir.[1]
Komorbid Durumlar ve Gelişimsel Yörüngeler
Section titled “Komorbid Durumlar ve Gelişimsel Yörüngeler”Agresif davranış, nörogelişimsel bozukluklarla, özellikle de agresif sorun riskini önemli ölçüde artıran ADHD ile sıklıkla birlikte görülür.[2] Bu bağlantı, tutuklu/hükümlü popülasyonlarında ADHD tanılarının yüksek yaygınlığıyla, gençlerin yaklaşık %30’unun ve yetişkin cezaevi mahkumlarının %25’inin bir ADHD tanısı alma ölçütlerini karşılamasıyla vurgulanmaktadır.[21] Agresif antisosyal davranışın çocukluktan yetişkinliğe sürekliliği, özellikle erken başlangıçlı olmasıyla, bu sorunların kalıcı doğasını ve gelişimsel yönlerini vurgulamaktadır.[22] Ayrıca agresyon, agresif semptomların merkezi özellikler olduğu davranım bozukluğu ve karşıt gelme bozukluğu gibi diğer psikiyatrik durumlarla sıklıkla birlikte gözlemlenir.[6] Öfkeye yatkınlık ve irritabilite gibi özellikler, transdiagnostik süreçler olarak kabul edilir ve depresif duygu durumu gibi diğer duygu durum bozukluklarıyla sıklıkla bağlantılıdır.[23] Agresyonun ifadesi, yaşla ilişkili değişiklikler ve cinsiyet farklılıkları tarafından da etkilenebilir; bu da bir bireyin yaşam süresi boyunca değişen faktörlerin karmaşık bir etkileşimini gösterir.[3]
Biyolojik Arka Plan
Section titled “Biyolojik Arka Plan”Agresif davranış, genetik yatkınlıklar ve moleküler yollardan spesifik beyin yapılarına ve gelişimsel süreçlere kadar uzanan biyolojik faktörlerin birleşimi tarafından etkilenen karmaşık bir özelliktir. Bu biyolojik temelleri anlamak, işlevsiz agresyon biçimlerini yönlendiren mekanizmaları ayırt etmek ve hedefe yönelik müdahaleler geliştirmek için çok önemlidir.[2] Agresyon; duygusal değişkenlik ve irritabiliteden fiziksel şiddete kadar çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir ve sıklıkla Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (ADHD), davranım bozukluğu (CD) ve karşıt gelme bozukluğu (ODD) gibi psikiyatrik durumlarla birlikte gözlemlenir.[2]
Agresif Davranışın Genetik Mimarisi
Section titled “Agresif Davranışın Genetik Mimarisi”Agresif davranışın önemli bir genetik bileşeni vardır; çalışmalar, agresyon ile DEHB gibi durumlar arasında ortak bir genetik etiyoloji olduğunu göstermektedir.[2] Araştırmalar, hem DEHB hem de agresif davranışlarla ilişkili çeşitli aday genler, özellikle de nörotransmiterlerin sentezi, bağlanması, taşınması ve yıkımında rol oynayanları, tanımlamıştır. Başlıca genler, dopamin ve serotonin sistemi işleyişi için kritik öneme sahip olan MAOA, DRD2, DRD4, COMT, SLC6A4, TPH1 ve TPH2’yi içermektedir.[2] Dahası, genom çapında analizler, çeşitli psikiyatrik bozuklukların altında yatan genetik varyantların pleiotropik etkiler sergileyebileceğini, agresyon da dahil olmak üzere daha geniş psikiyatrik morbiditeye katkıda bulunan ortak genetik yatkınlıkları işaret ettiğini öne sürmektedir.[24] Protein kodlayan genlerin ötesinde, uzun kodlamayan RNA’lar (lncRNA’lar) gibi düzenleyici elementler de rol oynamaktadır. Örneğin, lncRNA ENST00000427806’nın nöronal gelişim sırasında gen ekspresyonu düzenlemesinde rol oynadığı düşünülmektedir; bu süreç, DEHB’deki agresiflikle potansiyel olarak bağlantılıdır.[2] Nörotrimin (NTM) gibi genlerin prefrontal korteks ve amigdala gibi kritik beyin bölgeleri arasındaki diferansiyel ekspresyonu, erken prenatal insan beyni gelişimi sırasında gözlemlenmiştir; bu da bazı agresyon alt tipleri için gelişimsel bir kökeni düşündürmektedir.[2] Genetik yatkınlıklar ve çevresel faktörler arasındaki etkileşim, antisosyal davranışların ifadesini de önemli ölçüde şekillendirmektedir.[19]
Nörokimyasal Yollar ve Moleküler Sinyalleşme
Section titled “Nörokimyasal Yollar ve Moleküler Sinyalleşme”Agresif davranışın düzenlenmesi, özellikle dopamin ve serotonin olmak üzere nörotransmiter sistemlerinden yoğun bir şekilde etkilenir. Bu biyomoleküller ve bunlarla ilişkili moleküler ve hücresel yollar, ruh halini, dürtüselliği ve duygusal tepkileri yönetir. Serotonin sentezinde yer alan triptofan hidroksilaz 2 gibi enzimler, nörogelişimsel bozukluklarla ve dolayısıyla agresif özelliklerle ilişkilendirilmiştir.[18] Bu nörotransmiterlerin sentezinde, bağlanmasında, taşınmasında veya yıkımındaki bozukluklar, düzensiz duygusal kontrole ve bozulmuş inhibisyona yol açarak agresif patlamalara katkıda bulunabilir.[2] Diğer önemli bir biyomolekül, fonksiyonel bir varyantının insanlarda dürtüsel davranışları etkilediği gösterilen nöronal nitrik oksit sentazdır.[25] Hücresel düzeyde, transmembran iyon difüzyonunu kolaylaştıran kalsiyum kanal aktivitesini içeren sinyal yolları, öfke eğilimi ile ilişkili genetik varyantlar arasında zenginleşmiştir.[8] Bu moleküler ve hücresel fonksiyonlar, nöral aktiviteyi ve dolayısıyla saldırganlığın davranışsal tezahürlerini modüle eden karmaşık düzenleyici ağların altını çizmektedir.
Sinir Devreleri ve Beyin Gelişimi
Section titled “Sinir Devreleri ve Beyin Gelişimi”Agresif davranış, belirli beyin bölgelerinin ve onların birbirine bağlı sinir devrelerinin işleyişi ve gelişimiyle yakından ilişkilidir. Yürütücü işlevlerden sorumlu prefrontal korteks ve duygusal işlemede yer alan amigdala, agresyon alt tipleriyle bağlantılı iki ana beyin bölgesidir.[2] Duygu, biliş ve inhibisyona aracılık eden bozulmuş sinir devrelerinin, aşırı öfke, düşmanlık ve agresyon sergileyen bireylerde sıklıkla gözlemlenen düzenlenmemiş duygu kontrolünün temelinde yattığı düşünülmektedir.[8] Gelişimsel süreçler, özellikle erken prenatal dönemlerde meydana gelenler, sağlıklı sinirsel bağlantının kurulması için kritik öneme sahiptir. Örneğin, bu dönemde prefrontal korteks ve amigdaladaki NTM’nin diferansiyel ekspresyonu, agresyonun gelişimsel kökenlerini vurgulamaktadır.[2] Dahası, doku düzeyinde, öğrenme ve bellek için hayati olan hipokampal sinapslardaki bozulmuş uzun süreli potansiyantasyon, mekansal öğrenmedeki eksikliklerle ilişkilendirilmiştir. Bu tür bulgular, geri kalan üst düzey bilişsel becerilerin ve yürütücü işlev eksikliklerinin, eylemlerin sonuçlarını tahmin etme yeteneğini engelleyerek patlayıcı reaktiviteye katkıda bulunduğunu öne süren modellerle tutarlıdır.[26]
Patofizyolojik Bağlam ve Davranışsal Belirtiler
Section titled “Patofizyolojik Bağlam ve Davranışsal Belirtiler”Agresif davranış, özellikle psikiyatrik bozukluklarda, genellikle daha geniş bir patofizyolojik bağlam içinde ortaya çıkan çok yönlü bir fenomendir. Dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsellik semptomlarıyla tanımlanan ADHD, davranım bozukluğu (DB) ve karşıt gelme bozukluğu (ODD) gibi durumlarda yaygın bir eşlik eden semptomdur.[2] Bu bozukluklar, bireyleri antisosyal davranışlar ve şiddetle ilişkili sorunlar açısından yüksek riske sokarak agresyonun sistemik sonuçlarının altını çizer.[2] Agresifliğin spektrumu, sinirlilik ve duygusal değişkenlik gibi mizaç özelliklerinden şiddetli fiziksel şiddete kadar uzanır.[2] Klinik olarak anlamlı öfke, düşmanlık ve agresyon düzeyleri, çeşitli psikiyatrik semptomlarla güçlü bir şekilde ilişkilidir ve psikiyatrik yatışı ile intihar riskini öngörür.[8] ADHD, ODD ve DB semptomları arasındaki kovaryasyonu açıklayan ortak bir genetik faktörün varlığı, bu davranışsal disregülasyonların iç içe geçmiş doğasını daha da göstermektedir.[5] Bu karmaşık iç bağlantıları anlamak, agresifliğin işlevsiz formlarındaki biyolojik süreçleri belirlemek ve etkili müdahaleler geliştirmek için hayati öneme sahiptir.[9]
Nörotransmitter Sistemleri ve Sinaptik Plastisite
Section titled “Nörotransmitter Sistemleri ve Sinaptik Plastisite”Agresif davranış, nörotransmitter sistemleri içindeki karmaşık sinyal kaskatları ve bunların sinaptik plastisite üzerindeki etkileri tarafından önemli ölçüde etkilenir. Örneğin, beyin kaynaklı nörotrofik faktör (BDNF) ve onun tercih edilen reseptörü, nörotrofik tirozin kinaz reseptörü, tip 2 (NTKR2), genellikle agresif eğilimlerin altında yatan duygu durum düzensizliği ile ilişkili olduğu öne sürülmüştür.[8] Bu bileşenler nöronal büyüme, farklılaşma ve sağkalım için kritik öneme sahiptir ve uygun işlevleri sağlıklı nöral devrelerin sürdürülmesini sağlar. Ayrıca, iskele proteini LRRC7, öğrenme ve bellek için temel bir süreç olan erken uzun süreli potansiyasyonun başlatılması ve sürdürülmesi için gerekli bir enzim olan kalsiyum/kalmodulin bağımlı protein kinaz II alfa (CAMK2A)‘yı bağlar.[8] Bu tür yollardaki bozukluklar, bilişsel kontrol ve duygusal düzenlemede eksikliklere yol açarak dürtüsel ve agresif patlamalara katkıda bulunabilir.
Nörotrofik faktörlerin ötesinde, nörotransmitter sentezi ve sinyalleşmesi doğrudan bir rol oynar. Nöronal nitrik oksit sentaz (NOS1)‘ın fonksiyonel bir varyantının insanlarda dürtüsel davranışları etkilediği gözlemlenmiş, bu da gaz nörotransmitterlerin nöral uyarılabilirliği ve davranışsal kontrolü modüle etmedeki rolünü vurgulamıştır.[25]Dahası, triptofan hidroksilaz 2 (TPH2)‘deki bir işlev kaybı mutasyonu nedeniyle potansiyel olarak bozulmuş serotonin üretimi, dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu (ADHD) gibi, genellikle agresif semptomlar içeren nörogelişimsel durumlarla ilişkilidir.[27] Önemli bir nöromodülatör olan serotonin, duygu durumunu, dürtü kontrolünü ve sosyal davranışı düzenler; bu da düzensizliğinin, agresif tepkileri engellemek için gerekli geri bildirim döngülerini bozabileceğini düşündürmektedir.
Kalsiyum Sinyalizasyonu ve Nöronal Homeostazi
Section titled “Kalsiyum Sinyalizasyonu ve Nöronal Homeostazi”Hücre içi kalsiyum sinyalizasyonu, nöronal fonksiyonun ve bunun bir uzantısı olarak agresif davranışın altında yatan temel bir mekanizmadır. Prion proteini (PRNP), ligantı STIP1 ile birlikte, astrosit farklılaşmasını ve sağkalımını, ayrıca öğrenme ve bellek için kritik olan hipokampal devrelerin homeostatik fonksiyonunu modüle eder.[8] PRNP özellikle oksidatif strese karşı hücre içi kalsiyum yanıtını etkiler, bu da hücresel esnekliği sürdürmede ve eksitotoksisiteyi önlemede bir rol düşündürmektedir.[8] Bu kalsiyum bağımlı süreçlerdeki bozulmalar, duygusal düzenlemede rol oynayan beyin bölgelerinin yapısal ve fonksiyonel bütünlüğünü bozabilir.
Kalsiyum homeostazının önemini daha da vurgulayan Fyn kinazı, post-sinaptik yoğunluk içinde kalsiyum akışını ve hücre içi salımını titizlikle düzenlemek için hem NMDA reseptörleri hem de inositol-1,4,5-trifosfat (IP3)-kapılı kanallar ile etkileşir.[8] Kalsiyum dinamikleri üzerindeki bu hassas kontrol, bellek oluşumu, öğrenme ve genel nöronal sağkalım için hayati öneme sahiptir. Örneğin, Fyn fonksiyonunun kaybı, hipokampal sinapslarda küntleşmiş uzun süreli güçlenme ile ve öğrenme ile bellek eksiklikleriyle ilişkilendirilmiştir; bu da patlayıcı öfkeye eğilimli bireylerde gözlemlenen bozulmuş yüksek düzey bilişsel becerilerin temelini oluşturabilir.[8] Kalsiyum kanal aktivitesi genleri açısından zenginleştirilmiş genetik varyantlar, saldırganlıkla ilişkili olanlar da dahil olmak üzere psikiyatrik bozuklukların patogenezinde transmembran iyon difüzyonunun önemini daha da vurgulamaktadır.[8]
Beyin Gelişiminin Genetik ve Epigenetik Düzenlenmesi
Section titled “Beyin Gelişiminin Genetik ve Epigenetik Düzenlenmesi”Agresif davranışın temelini oluşturan nöral devrelerin gelişimi, karmaşık genetik ve epigenetik düzenleyici mekanizmalar tarafından derinden şekillendirilir. Uzun kodlamayan RNA’lar (lncRNA’lar), gen ekspresyonunun düzenlenmesinde önemli bir rol oynar; en çok ilişkili lncRNA genlerinden biri olan ENST00000427806’nın protein kodlayan ST6GalNAc VI olduğu tahmin edilmektedir.[28] Bu durum, kodlamayan RNA yollarının, kritik gelişim dönemlerinde gen transkripsiyonu ve translasyonunun karmaşık kontrolüne katkıda bulunarak, nöronal farklılaşmayı ve bağlantıyı etkilediğini düşündürmektedir. lncRNA’ların ekspresyonunun, dokuya özgü güçlendiricilerle (enhancers) ilişkili olduğu da gösterilmiştir; bu da beyin bölgesine özgü gen aktivitesi üzerinde sofistike bir düzenleyici kontrol katmanına işaret etmektedir.[29] Diğer önemli bir husus, erken prenatal gelişim sırasında prefrontal korteks ve amigdala gibi önemli beyin bölgeleri arasında Neurotrimin (NTM) gibi nöral hücre adezyon moleküllerinin diferansiyel ekspresyonunu içermektedir.[28]Bu diferansiyel ekspresyon paternleri, agresyon alt tipleriyle bağlantılıdır ve hücre adezyon moleküllerinin hassas spatiyotemporal gen düzenlemesinin, duygusal ve davranışsal kontrolü destekleyen nöral mimarinin oluşturulması için temel olduğunu göstermektedir. Bu gelişimsel yollardaki düzensizlikler, protein fonksiyonunu veya stabilitesini değiştiren protein modifikasyonları da dahil olmak üzere, anormal devre oluşumuna yol açabilir ve agresif fenotiplerin ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir. Genetik heterojenite kavramı, çeşitli genetik değişikliklerin benzer işlevsiz yollarda birleşerek agresif davranış olarak ortaya çıkabileceğini de vurgulamaktadır.[30]
Sistem Düzeyinde Disregülasyon ve Davranışsal Ortaya Çıkış
Section titled “Sistem Düzeyinde Disregülasyon ve Davranışsal Ortaya Çıkış”Agresif davranış genellikle, izole moleküler kusurlardan ziyade, çoklu etkileşimli yolların sistem düzeyinde entegrasyonu ve disregülasyonundan kaynaklanır. Araştırmalar, tek genlerin veya varyantların birden fazla psikiyatrik bozukluğu etkilediği pleiotropik etkileri göstermekte, agresyonda ortaya çıkanlar da dahil olmak üzere çeşitli psikopatoloji biçimlerinin altında yatan ortak genetik yatkınlıkları düşündürmektedir.[8] Bu durum, komorbid agresyonu olan çocuklarda ADHD için yüksek bir poligenik risk yükü gözlemleriyle ayrıca desteklenmekte, çok sayıda genetik varyantın kümülatif etkisinin karmaşık davranışsal özelliklere yatkınlığı nasıl artırabileceğini göstermektedir.[16] Ortak bir genetik faktörün ADHD, karşıt gelme bozukluğu (ODD) ve davranım bozukluğu (CD) semptomları arasındaki kovaryasyonu açıkladığı da bulunmuş, bu durumların birbirine bağlılığını ve paylaştıkları genetik mimariyi vurgulamıştır.[5] Bu etkileşimli ağların ortaya çıkan özellikleri, özellikle duygu, biliş ve inhibisyona aracılık eden nöral devreleri etkileyerek davranışsal disregülasyon olarak kendini gösterir.[8] Bu devrelerdeki bozulmuş işlev, negatif valans ve bilişsel sistemlerdeki eksikliklerle karakterize edilen, agresyon için transdiagnostik bir yatkınlığa yol açabilir.[23] Özellikle, sonuçların verimsiz kodlanması veya eylemlerin bozulmuş öngörüsü gibi yönetici işlev eksiklikleri, öğrenme bozukluğu/işlemsel modele göre patlayıcı öfkede merkezi bir rol oynamaktadır.[8]Moleküler ve hücresel disfonksiyonların nöral ağlar aracılığıyla yayıldığı bu hiyerarşik düzenleme, nihayetinde gözlemlenebilir agresif davranışlarla sonuçlanmakta, genetik yatkınlık, nörogelişimsel yörüngeler ve çevresel etkileşimler arasındaki karmaşık etkileşimi vurgulamaktadır. Aşırı şiddet içeren davranışın genetik arka planı, sistemik disregülasyonun ciddi davranışsal sonuçlara nasıl katkıda bulunabileceğini daha da örneklemektedir.[31]
Bireyler ve Toplum İçin Çıkarımlar
Section titled “Bireyler ve Toplum İçin Çıkarımlar”Karmaşık davranışsal özellikler olan saldırganlık üzerine yapılan genetik araştırmalar, özellikle Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (ADHD) gibi durumlarla ilişkilendirildiğinde, toplumsal damgalanma ve potansiyel ayrımcılık konusunda önemli etik endişeler doğurmaktadır. Saldırganlık için genetik yatkınlıkların belirlenmesi, bu yatkınlıklar olasılıksal olup belirleyici olmasa bile, bireylerin haksız yere etiketlenmesine veya ön yargıyla değerlendirilmesine yol açarak eğitim, istihdam veya sosyal fırsatlarını etkileyebilir.[2] Ayrıca, genetik bilginin gizliliği büyük önem taşımaktadır; verilere yetkisiz erişim veya bunların kötüye kullanılması, bu sorunları daha da kötüleştirerek, belirli genetik belirteçlerle tanımlanan kişilere karşı bir korku veya ön yargı ortamı yaratabilir.
Saldırganlık gibi karmaşık davranışsal özelliklere yönelik genetik testlerde aydınlatılmış onamın etik zorunluluğu özellikle zordur. Katılımcılar, kendi algılarını, aile dinamiklerini veya gelecek seçimlerini etkileyebilecek yatkınlıkların keşfedilme olasılığı da dahil olmak üzere, potansiyel sonuçları tam olarak anlamalıdır.[2] Müstakbel ebeveynler için, saldırganlık eğilimleri hakkındaki genetik bilgiler, gen-çevre etkileşimlerinin eksik anlaşılmasına dayalı kararlara veya hatta öjenik baskılara yol açabilecek zorlu üreme seçimleri ortaya çıkarabilir; bu da dikkatli genetik danışmanlık ve sağlam etik çerçeveler gerektirmektedir.
Politika, Düzenleme ve Araştırma Etiği
Section titled “Politika, Düzenleme ve Araştırma Etiği”Saldırganlık gibi karmaşık özelliklere yönelik genom çapında analizlerin gelişimi, genetik testleri ve veri işlemeyi yönetecek sağlam politika ve düzenleyici çerçeveler gerektirmektedir. Düzenlemeler, testlerin doğruluğunu ve klinik faydasını sağlamalı, doğrulanmamış hizmetlerin pazarlanmasını önlemeli ve bireyleri sigortacılar veya işverenler tarafından yapılan genetik ayrımcılıktan korumalıdır.[2] Genetik araştırmaların çoğunun uluslararası niteliği göz önüne alındığında ve birden fazla ülkeden katılımcı içeren çalışmalarla birlikte, hassas genetik bilgiyi farklı yasal yetki alanlarında korumak için uyumlu veri koruma standartları ve etik yönergeler hayati öneme sahiptir.[2] Saldırganlık genetiği üzerine yapılan araştırmalardaki etik davranış, çalışmalardaki etik kurulları ve kurumsal inceleme kurullarını içeren onay süreçleriyle gösterildiği gibi, sıkı denetim gerektirir.[2] Bu, katılımcı alımının, özellikle ADHD olan çocuklar gibi savunmasız popülasyonlar için dikkatli bir şekilde değerlendirilmesini ve rızanın gerçekten bilgilendirilmiş ve zorlamadan arınmış olmasını sağlamayı içerir. Saldırganlıkla ilgili genetik bulguları yorumlamak ve iletmek için açık klinik yönergeler geliştirmek de esastır; bu, klinisyenler ve halk tarafından yanlış yorumlanmayı önler ve herhangi bir müdahalenin kanıta dayalı olmasını ve damgalama yerine refahı teşvik etmesini sağlar.
Eşitsizlik ve Farklılıkların Giderilmesi
Section titled “Eşitsizlik ve Farklılıkların Giderilmesi”Agresif davranışın genetiği üzerine yapılan araştırmalar, sağlıkta eşitlik sorunlarını ve savunmasız popülasyonlar üzerindeki potansiyel etkisini açıkça ele almalıdır. Genetik içgörüler yeni müdahalelere yol açarsa, bu kaynaklara sosyoekonomik durum veya coğrafi konumdan bağımsız olarak eşit erişimin sağlanması, mevcut sağlık eşitsizliklerinin artmasını önlemek için kritik öneme sahiptir.[2] Sosyoekonomik faktörler nedeniyle zaten marjinalleşmiş popülasyonlar veya hapsedilmiş bireyleri orantısız şekilde etkileyen ADHD gibi birlikte görülen rahatsızlıkları olanlar, genetik bilgi yanlış kullanılır veya ayrımcı uygulamaları haklı çıkarmak için kullanılırsa olumsuz sonuçlara özellikle açıktır.[2] Sosyoekonomik faktörler, agresif davranışların ortaya çıkışını ve yönetimini derinden etkiler ve genetik yatkınlıklarla karmaşık yollarla iç içe geçer. Yalnızca genetik odaklanma, çevresel stres faktörlerinin, kaynak eksikliğinin ve sistemik eşitsizliklerin davranışsal sonuçların şekillenmesindeki kritik rolünü göz ardı etme riskini taşır.[2]Ayrıca, kültürel faktörler hayati öneme sahiptir; “agresif davranış” olarak neyin kabul edildiği ve nasıl algılandığı, teşhis edildiği ve tedavi edildiği farklı kültürler arasında önemli ölçüde değişebilir ve bu durum araştırma tasarımında, bulguların yorumlanmasında ve müdahalelerin geliştirilmesinde kültürel olarak hassas yaklaşımları zorunlu kılar.[2] Küresel sağlık perspektifleri, genetik araştırmanın tüm popülasyonlara fayda sağlamasını ve davranış ile etiyolojisine dair tek, Batı merkezli bir görüşü dayatmak yerine, farklı kültürel bağlamlara saygı duymasını sağlamak için esastır.
Agresif Davranış Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Section titled “Agresif Davranış Hakkında Sıkça Sorulan Sorular”Bu sorular, mevcut genetik araştırmalara dayalı olarak agresif davranışın en önemli ve spesifik yönlerini ele almaktadır.
1. Ebeveynim çabuk sinirleniyor. Ben de agresif olur muyum?
Section titled “1. Ebeveynim çabuk sinirleniyor. Ben de agresif olur muyum?”Evet, agresyonun kalıtsal bir bileşeni vardır, yani aile içinde seyredebilir. İkiz çalışmaları, genetiğin insan agresyonunda rol oynadığını göstermekte, bu da bir yatkınlık miras alabileceğinizi düşündürmektedir. Ancak, çevresel faktörler de bu genetik eğilimlerin sizde nasıl ifade edildiğini büyük ölçüde etkiler.
2. Başkaları sakin kalırken ben neden bu kadar sinirleniyorum?
Section titled “2. Başkaları sakin kalırken ben neden bu kadar sinirleniyorum?”Benzersiz genetik yapınız, beyninizin duyguları nasıl işlediğini etkileyebilir. MAOA, DRD2 ve DRD4 gibi nörotransmiter sistemlerinde yer alan genler, duygusal düzenlemenizi etkileyerek, potansiyel olarak sizi farklı genetik profillere sahip diğer bireylere göre öfkeye daha yatkın hale getirebilir.
3. ADHD beni öfkeye daha yatkın hale getirir mi?
Section titled “3. ADHD beni öfkeye daha yatkın hale getirir mi?”Evet, agresif davranış, ADHD gibi durumlarda sıklıkla bir komorbidite olarak gözlemlenir. Bu şu anlama gelir: Eğer ADHD’niz varsa, sıklıkla beyindeki paylaşılan temel biyolojik mekanizmalar nedeniyle öfke, düşmanlık ve saldırganlık deneyimlemeye daha yatkın olabilirsiniz.
4. Genetik ise agresif eğilimlerimi gerçekten değiştirebilir miyim?
Section titled “4. Genetik ise agresif eğilimlerimi gerçekten değiştirebilir miyim?”Kesinlikle. Genetik yatkınlık sağlasa da, kaderinizi belirlemez. Biyolojik temeli anlamak, hedefe yönelik müdahalelerin geliştirilmesine yardımcı olurken, çevresel faktörler ve öğrenilmiş başa çıkma stratejileri agresif davranışları yönetmenize ve azaltmanıza önemli ölçüde yardımcı olabilir.
5. Stres gerçekten de agresif yanımı kötüleştirir mi?
Section titled “5. Stres gerçekten de agresif yanımı kötüleştirir mi?”Evet, stres dahil çevresel faktörler, genetik yatkınlıklarınızla etkileşime girerek agresif davranışı etkileyebilir. Genleriniz sizi duyarlı hale getirebilse de, stres bir tetikleyici görevi görerek bu eğilimleri şiddetlendirebilir ve sizi daha tepkisel hale getirebilir.
6. Neden kendimi agresif hissediyorum ama başkaları bunu görmüyor?
Section titled “6. Neden kendimi agresif hissediyorum ama başkaları bunu görmüyor?”Bu durum karmaşık olabilir çünkü agresyon birçok farklı şekilde tanımlanır ve ölçülür. İçsel agresyon olarak algıladığınız şey, başkalarının tanıyabileceği şekillerde her zaman dışarıdan tezahür etmeyebilir. Kendi bildirimleri ile başkalarının gözlemleri gibi farklı değerlendirme yöntemleri, bazen zayıf korelasyon gösterebilir ve bu da farklı algılara yol açar.
7. Kardeşim aşırı sakin, ama ben değilim. Farklılık neden?
Section titled “7. Kardeşim aşırı sakin, ama ben değilim. Farklılık neden?”Aile içinde bile, bireysel genetik varyasyonlar ve benzersiz çevresel deneyimler önemli bir rol oynar. Siz ve kardeşinizde, nörotransmiter sistemlerini ve beyin bölgelerini etkileyen genlerin farklı kombinasyonları bulunabilir; bu da farklı yaşam deneyimlerinin yanı sıra agresif özelliklerin farklı ifadelerine yol açar.
8. Bir DNA testi agresyona yatkın olup olmadığımı söyleyebilir mi?
Section titled “8. Bir DNA testi agresyona yatkın olup olmadığımı söyleyebilir mi?”Araştırmalar, MAOA, DRD2 ve SLC6A4 gibi agresif davranışlarla ilişkili spesifik genleri tanımlamış olsa da, agresyon için genetik test genellikle bireysel öngörü amacıyla kullanılmaz. Agresyon, birçok gen ve çevresel faktörden etkilenen karmaşık bir özelliktir, bu nedenle tek bir test eksiksiz bir tablo sunmaz.
9. Yaşım ilerledikçe öfke sorunum değişir mi?
Section titled “9. Yaşım ilerledikçe öfke sorunum değişir mi?”Evet, agresif davranışın ifadesi yaşla birlikte değişebilir. Araştırmalar, saldırganlık üzerindeki genetik etkilerin çocukluk, ergenlik ve yetişkinlik arasında farklılık gösterebileceğini, ergenlik döneminde ise diğer yaş gruplarına kıyasla daha az varyasyon gözlemlendiğini düşündürmektedir.
10. Öfkenin farklı türleri var mı ve farklı nedenleri var mı?
Section titled “10. Öfkenin farklı türleri var mı ve farklı nedenleri var mı?”Evet, makale agresif davranışın farklı alt tipleri olduğunu vurgulamaktadır. Bu alt tipler, gerçekten de farklı genetik temellerle bağlantılı olabilir; yani bir öfke türünün biyolojik kökenleri, her ikisi de saldırganlık olarak ortaya çıksa bile, diğerinden farklı olabilir.
Bu SSS, güncel genetik araştırmalara dayanarak otomatik olarak oluşturulmuştur ve yeni bilgiler ortaya çıktıkça güncellenebilir.
Yasal Uyarı: Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır ve profesyonel tıbbi tavsiye yerine kullanılmamalıdır. Kişiselleştirilmiş tıbbi rehberlik için her zaman bir sağlık uzmanına danışın.
References
Section titled “References”[1] Miles, D. R., and G. Carey. “Genetic and environmental architecture of human aggression.” J Pers Soc Psychol, vol. 72, no. 1, 1997, pp. 207–217.
[2] Brevik, E. J., et al. “Genome-wide analyses of aggressiveness in attention-deficit hyperactivity disorder.” Am J Med Genet B Neuropsychiatr Genet, vol. 171B, no. 1, 2016, pp. 44-53.
[3] Faraone, S. V., et al. “Gene-set and multivariate genome-wide associa- tion analysis of oppositional defiant behavior subtypes in attention- deficit/hyperactivity disorder.” Am J Med Genet B Neuropsychiatr Genet, 2015, pp. 1–16.
[4] Gizer, I. R., et al. “Candidate gene studies of ADHD: A meta-analytic review.” Am J Med Genet B Neuropsychiatr Genet, vol. 150B, no. 7, 2009, pp. 883–902.
[5] Tuvblad, C., et al. “A common genetic factor explains the covariation among ADHD ODD and CD symptoms in 9-10 year old boys and girls.” J Abnorm Child Psychol, vol. 37, no. 2, 2009, pp. 153–167.
[6] Anney, R. J., et al. “Conduct disorder and ADHD: Evaluation of conduct problems as a categorical and quantitative trait in the international multicentre ADHD genetics study.” Am J Med Genet B Neuropsychiatr Genet, vol. 147B, no. 8, 2008, pp. 1369–1378.
[7] Storebo, O. J., and E. Simonsen. “The association between ADHD and antisocial personality disorder (ASPD): A review.” J Atten Disord, 2013, pp. 1–10.
[8] Mick, E., et al. “Genome-wide association study of proneness to anger.” PLoS ONE, vol. 9, no. 1, 2014, e87257.
[9] McGuire, J. “A review of effective interventions for reducing aggression and violence.” Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci, vol. 363, no. 1503, 2008, pp. 2577–2597.
[10] Pappa, I., et al. “A genome-wide approach to children’s aggressive behavior: The EAGLE consortium.”American Journal of Medical Genetics Part B: Neuropsychiatric Genetics, vol. 171B, no. 5, 2016, pp. 687–698.
[11] Primes, G., et al. “Real-life helping behaviours in North America: A genome-wide association approach.” PLoS ONE, vol. 13, no. 1, 2018, e0190121.
[12] Jia, Y. “Association between birth by caesarian section and anxiety, self-harm: a gene-environment interaction study using UK Biobank data.”BMC Psychiatry. PMID: 37029353.
[13] Russell, A. E. “Investigating evidence for a causal association between inflammation and self-harm: A multivariable Mendelian Randomisation study.” Brain, Behavior, and Immunity. PMID: 32473944.
[14] Nguyen, N. H. “Novel genome-wide associations for effort valuation and psychopathology in children and adults.” American Journal of Medical Genetics - Neuropsychiatric Genetics. PMID: 37953388.
[15] Brendgen, M., et al. “Examining genetic and environmental effects on reactive versus proactive aggres- sion.” Dev Psychol, vol. 42, no. 6, 2006, pp. 1299–1312.
[16] Hamshere, M. L., et al. “High loading of polygenic risk for ADHD in children with comorbid aggression.” Am J Psychiatry, vol. 170, no. 8, 2013, pp. 909–916.
[17] Vassos, E., et al. “Systematic meta-analyses and field synopsis of genetic association studies of violence and aggression.” Mol Psychiatry, vol. 19, no. 4, 2014, pp. 471–477.
[18] McKinney, J., et al. “A loss-of-function mutation in tryptophan hydrox- ylase 2 segregating with attention-deficit/hyperactivity disorder.”Mol Psychiatry, vol. 13, no. 4, 2008, pp. 365–367.
[19] Moffitt, T. E. “The new look of behavioral genetics in developmental psychopathology: Gene-environment interplay in antisocial behaviors.” Psychol Bull, vol. 131, no. 4, 2005, pp. 533–554.
[20] Tuvblad, C., and L. A. Baker. “Human aggression across the lifespan: Genetic propensities and environmental moderators.” Adv Genet, vol. 75, 2011, pp. 171–214.
[21] Young, S., et al. “A meta- analysis of the prevalence of attention deficit hyperactivity disorder in incarcerated populations.” Psychol Med, vol. 45, no. 2, 2014, pp. 247–258.
[22] Hofvander, B., et al. “Continuity of aggressive antisocial behavior from childhood to adulthood: The question of phenotype definition.” Int J Law Psychiatry, vol. 32, no. 4, 2009, pp. 222–229.
[23] Verona, E., and K. Bresin. “Aggression proneness: Transdiagnostic processes involving negative valence and cognitive systems.” Int J Psychophysiol, vol. 98, no. 2 Pt 2, 2015, pp. 321–329.
[24] Cross-Disorder Group of the Psychiatric Genomics C, et al. “Genetic relationship between five psychiatric disorders estimated from genome-wide SNPs.” Nature Genetics, vol. 45, 2013, pp. 984–994.
[25] Reif, A., et al. “Influence of functional variant of neuronal nitric oxide synthase on impulsive behaviors in humans.” Archives of General Psychiatry, vol. 66, no. 1, 2009, pp. 41–50.
[26] Grant, S. G., et al. “Impaired long-term potentiation, spatial learning, and hippocampal development in fyn mutant mice.” Science, vol. 258, 1992, pp. 1903–1910.
[27] Halmoy, A., et al. “Attention-deficit/hyperactivity disorder symptoms in offspring of mothers with impaired serotonin production.” Arch Gen Psychiatry, vol. 67, no. 10, 2010, pp. 1033–1043.
[28] Sanchez-Mora, C., et al. “Genome-Wide Analyses of Aggressiveness in Attention-Deficit Hyperactivity Disorder.” American Journal of Medical Genetics Part B, vol. 171B, 2016, pp. 733–747.
[29] Vucicevic, D., et al. “Long ncRNA expression associates with tissue-specific enhancers.” Cell Cycle, vol. 14, no. 2, 2015, pp. 253–260.
[30] McClellan, J., and M. C. King. “Genetic heterogeneity in human disease.”Cell, vol. 141, no. 2, 2010, pp. 210–217.
[31] Tiihonen, J., et al. “Genetic background of extreme violent behavior.” Mol Psychiatry, vol. 20, 2014, pp. 786–792.