Koroner Ateroskleroz

Koroner ateroskleroz, kalbe kan sağlayan arterler içinde plak birikimi ile karakterize kronik, ilerleyici inflamatuar bir hastalıktır. Onlarca yıl sinsi bir şekilde gelişebilen bu süreç, koroner arter hastalığı olarak da bilinen koroner kalp hastalığının (CHD) birincil temel nedenidir^[1]. KKH, karmaşık ve heterojen bir kardiyovasküler hastalıklar grubunu temsil eder ve sanayileşmiş ülkelerde ölümlerin ve morbiditenin önde gelen bir nedenidir ^[2].

Biyolojik olarak, koroner ateroskleroz, arter duvarları içinde lipidlerin, inflamatuar hücrelerin ve fibröz dokunun birikmesini içerir ve aterosklerotik plaklar oluşturur^[3]. Bu plaklar sertleşebilir ve arterleri daraltarak kan akışını kısıtlayabilir veya yırtılarak arteri tamamen tıkayabilecek kan pıhtılarının oluşumuna yol açabilir. Araştırmalar, hücresel sinyalizasyon, lipid metabolizması ve kan basıncı homeostazı ile ilişkili genlere eşleşen, yaygın karotis intima-medya kalınlığı (cIMT) ve karotis plağı ile ilişkili genomik bölgeleri tanımlamıştır. Koroner arter kalsifikasyonu (CAC), aterosklerotik plak yükünün önemli bir belirtecidir ve bunun niceliksel olarak belirlenmesi, gelecekteki KKH olaylarının tahminini önemli ölçüde iyileştirebilir ^[4]. Genetik faktörler önemli bir rol oynamaktadır; KAK için güçlü kalıtsallık, gözlemlenen genetik varyansın önemli bir kısmını oluşturmaktadır.

Klinik olarak, koroner aterosklerozun ilerlemesi, ileri bir aşamaya ulaşana kadar genellikle asemptomatik kalır ve miyokard enfarktüsü (kalp krizi) ve diğer KKH formları gibi ciddi kardiyovasküler olaylara yol açar. KAK’ı ölçmek için bilgisayarlı tomografi (BT) gibi yöntemlerle erken teşhis, hastalığın yaygınlığını ve riskini değerlendirmek için çok önemlidir. KKH’yi etkileyen çok sayıda genetik faktör genom çapında ilişkilendirme çalışmaları (GWAS) aracılığıyla tanımlanmış olsa da, bunların tanı, prognoz ve tedavi için klinik pratikte tam olarak uygulanması hala gelişmektedir.

Koroner aterosklerozun sosyal önemi derindir, çünkü KKH küresel olarak büyük bir halk sağlığı sorunu olmaya devam etmektedir. Sağlık sistemleri üzerinde önemli bir yük oluşturur ve milyonlarca insanın yaşam kalitesini etkileyen önemli mortalite ve morbiditeye yol açar. Koroner ateroskleroza katkıda bulunan genetik ve çevresel faktörleri anlamak, etkili önleme stratejileri geliştirmek, erken tanıyı iyileştirmek ve yaygın etkilerini azaltmak için kişiselleştirilmiş tedavi yaklaşımlarını ilerletmek açısından hayati öneme sahiptir.

Sınırlamalar

Koroner ateroskleroza katkıda bulunan genetik ve çevresel faktörleri anlamak, mevcut araştırma bulgularının kapsamını ve genellenebilirliğini sınırlayan çeşitli metodolojik ve yorumsal zorluklara tabidir.

Çalışma Tasarımı ve İstatistiksel Güç Kısıtlamaları

Koroner ateroskleroz üzerine yapılan birçok çalışma, özellikle kesitsel tasarımları kullananlar, sağkalım yanlılığı gibi doğal önyargılara açıktır.^[5] Bu şu anlama gelir ki, bir çalışmaya dahil edilecek kadar uzun süre hayatta kalmış bireyler, durumdan etkilenen daha geniş popülasyonu tam olarak temsil etmeyebilir; bu da gözlemlenen ilişkilendirmeleri potansiyel olarak çarpıtarak ve bulguların hastalığın tüm spektrumuna genellenebilirliğini sınırlayarak sonuçlanır. Ayrıca, büyük genom çapında ilişkilendirme çalışmaları bile, özellikle küçük etki büyüklüğüne sahip genetik varyantları saptama güçlerinde istatistiksel kısıtlamalarla karşılaşır. ^[6] Bu durum, ince ama potansiyel olarak önemli ilişkilendirmelerin gözden kaçabilmesi nedeniyle, koroner ateroskleroza genetik katkının hafife alınmasına yol açabilir ve böylece hastalığın genetik mimarisinin tam olarak anlaşılmasını engelleyebilir.

Popülasyon Yapısı ve Yorumlama Zorlukları

Koroner aterosklerozun genetik çalışmalarında popülasyon yapısının etkisi, farklı gruplar arasındaki bulguları yorumlarken önemli bir sınırlama teşkil etmektedir. Karışık popülasyonları içeren stratejiler örneklem büyüklüklerini artırabilirken, coğrafi farklılaşma gösteren genomik bölgelerde tanımlanan ilişkiler dikkatli değerlendirme gerektirir. ^[7] Bu tür bulgular, hastalığa doğrudan nedensel bağlantılar yerine popülasyona özgü genetik arka planları veya stratifikasyonu yansıtabileceği için dikkatle yorumlanmalıdır; bu durum, evrensel olarak uygulanabilir risk faktörlerinin ve mekanizmalarının tanımlanmasını potansiyel olarak zorlaştırabilir. Bu, gözlemlenen ilişkilerin sağlam olduğunu ve sadece popülasyon farklılıklarının birer artefaktı olmadığını doğrulamak için bağımsız kohortlar arasında dikkatli bir doğrulama yapılmasını gerektirir.

Varyantlar

Genetik varyantlar, arterlerde plak birikimi ile karakterize bir durum olan koroner ateroskleroza bir bireyin yatkınlığında hayati bir rol oynamaktadır. Lipid metabolizmasından vasküler hücre fonksiyonuna ve inflamasyona kadar, bu karmaşık hastalığa katkıda bulunan çeşitli yolları etkileyen genom çapında çok sayıda tek nükleotid polimorfizmi (SNP) tanımlanmıştır.

Lipid metabolizmasıyla ilişkili genlerdeki varyantlar, aterosklerozun temel itici güçleridir. Örneğin, LPAgeni, LDL kolesterolün modifiye bir formu olan lipoprotein(a) [Lp(a)]‘nın önemli bir bileşeni olan apolipoprotein(a)‘yı kodlar. Yüksek Lp(a) seviyeleri, plak oluşumunu ve inflamasyonu teşvik ederek koroner arter hastalığı için güçlü, bağımsız bir risk faktörüdür.LPA’deki rs10455872 varyantı, daha yüksek Lp(a) seviyeleri ve artmış koroner ateroskleroz riski ile önemli ölçüde ilişkilidir.^[8] Benzer şekilde, LDLR (Düşük yoğunluklu lipoprotein reseptörü) geni, zararlı LDL kolesterolü kan dolaşımından temizlemek için hayati öneme sahiptir. SMARCA4-LDLR lokusundaki rs142130958 ve rs12151108 gibi varyantlar, LDLR aktivitesini veya ekspresyonunu etkileyerek, aterosklerotik plak birikiminde birincil bir faktör olan daha yüksek dolaşımdaki LDL kolesterol seviyelerine yol açabilir. ^[9]

Diğer varyantlar, plak gelişiminde kritik süreçler olan vasküler hücre regülasyonunu ve proliferasyonunu etkiler. Koroner arter hastalığı için önemli bir genetik sıcak noktada (9p21) yer alan uzun kodlamayan bir RNA olanCDKN2B-AS1 geni, hücre döngüsü kontrolü ve hücresel yaşlanmada rol oynayan komşu genlerin ekspresyonunu düzenler. rs1537371 , rs7857345 ve rs10757279 gibi varyantlar, muhtemelen vasküler düz kas hücrelerinin ve endotel hücrelerinin proliferasyonunu ve yaşlanmasını etkileyerek artmış KAH riski ile güçlü bir şekilde ilişkilidir. ^[9] Benzer şekilde, aktin iskeletini düzenleyen ve endotel hücre fonksiyonunu ve vasküler tonusu etkileyen PHACTR1geni, koroner ateroskleroz için bilinen bir risk faktörü olanrs9349379 varyantını içerir. Bu varyant, kan damarı duvarlarının bütünlüğünü ve işlevini etkileyebilir ve arteriyel inflamasyona katkıda bulunabilir. ^[9]

Birkaç genetik lokus, kan damarlarının yapısal bütünlüğünü ve hücresel fenotipini etkiler. CELSR2 (Cadherin EGF LAG Yedi Geçişli G-tipi Reseptör 2), hücre adezyonunda rol oynar ve lipid seviyeleri ile KAH’ye bağlı bir bölgede yer alır. rs12740374 ve rs7528419 gibi varyantlar, değişmiş LDL kolesterol seviyeleri ve artmış koroner ateroskleroz riski ile ilişkilidir, bu da hepatik lipid metabolizmasında veya vasküler hücre etkileşimlerinde bir rol oynadığını düşündürmektedir.^[9] COL4A2 geni, kan damarlarının bazal membranlarında kritik bir yapısal protein olan tip IV kollajenin bir bileşeninin yapımı için talimatlar sağlar. rs9515203 varyantı, arter duvarlarındaki hücre dışı matrisin bütünlüğünü ve yeniden şekillenmesini etkileyerek, potansiyel olarak plak stabilitesini ve damarın yaralanmaya yanıtını etkileyebilir. ^[9] Ayrıca, koroner arter gelişimi ve düz kas hücresi farklılaşması için gerekli bir transkripsiyon faktörünü kodlayan TCF21 geni ve onun düzenleyici uzun kodlamayan RNA’sı olan TARID, aterosklerozda rol oynamaktadır. Bu bölgedeki rs12190287 varyantı, düz kas hücrelerinin normal fonksiyonunu ve fenotipini potansiyel olarak bozarak, onların pro-aterojenik bir duruma geçişini teşvik ederek ve vasküler onarımı bozarak koroner ateroskleroz ile ilişkilidir.

Son olarak, daha geniş hücresel süreçlerde rol oynayan genlerdeki varyantlar da ateroskleroz riskine katkıda bulunur.rs28451064 varyantı, mitokondriyal protein sentezinde rol oynayan MRPS6’i, LINC00310 (uzun kodlamayan bir RNA)‘yı ve kalp ritmi ile vasküler fonksiyon için önemli olan potasyum kanallarının düzenleyici bir alt birimi olan KCNE2’u içeren karmaşık bir lokusu kapsar. Bu ilişki, kardiyovasküler sağlıkta mitokondriyal sağlık, iyon kanal aktivitesi ve hücresel sinyalizasyon arasında bir etkileşimi düşündürmektedir. ^[9] AIDA geni (Apoptosis İndükleyici Faktör Mitokondri İlişkili 1), rs12138316 varyantı ile programlı hücre ölümü ve mitokondriyal fonksiyonda rol oynayarak arter duvarındaki hücrelerin sağkalımını ve döngüsünü etkiler. Ek olarak, ZC3HC1 ve UBE2H-DT bölgesindeki rs11556924 varyantı, koroner ateroskleroz ile ilişkilidir.ZC3HC1, immün yanıtlar ve inflamatuar yollarda rol oynayan bir ubikuitin ligazdır ve bu varyantın arteriyel sağlık için kritik olan inflamasyon ve hücresel sinyalizasyonun hassas dengesini etkilediğini düşündürmektedir.

Önemli Varyantlar

RS ID	Gen	İlişkili Özellikler
rs10455872	LPA	myocardial infarction lipoprotein-associated phospholipase A(2) measurement response to statin lipoprotein A measurement parental longevity
rs1537371 rs7857345 rs10757279	CDKN2B-AS1	Astım Kardiyovasküler Hastalık Astım Endometriozis angina pectoris HMG CoA reductase inhibitor use measurement Koroner Arter Hastalığı
rs9349379	PHACTR1	Koroner Arter Hastalığı migraine without aura susceptibility to 4 Migren Bozukluğu myocardial infarction pulse pressure measurement
rs12740374 rs7528419	CELSR2	low density lipoprotein cholesterol measurement lipoprotein-associated phospholipase A(2) measurement Koroner Arter Hastalığı body height total cholesterol measurement
rs9515203	COL4A2	Koroner Arter Hastalığı carotid artery thickness age at diagnosis coronary atherosclerosis measurement angina pectoris myocardial infarction
rs28451064	MRPS6, LINC00310, KCNE2	myocardial infarction Koroner Arter Hastalığı BMI-adjusted waist-hip ratio waist-hip ratio pulse pressure measurement
rs142130958 rs12151108	SMARCA4 - LDLR	anxiety measurement low density lipoprotein cholesterol measurement low density lipoprotein cholesterol measurement total cholesterol measurement esterified cholesterol measurement high density lipoprotein cholesterol measurement free cholesterol measurement low density lipoprotein cholesterol measurement
rs12138316	AIDA	FEV/FVC ratio heart rate Koroner Ateroskleroz
rs11556924	ZC3HC1, UBE2H-DT	Koroner Arter Hastalığı myocardial infarction Diastolik Kan Basıncı platelet count platelet crit
rs12190287	TARID, TCF21	Koroner Arter Hastalığı İnme Koroner Arter Hastalığı large artery stroke Koroner Arter Hastalığı Serum Kreatinin Miktarı glomerular filtration rate

Sınıflandırma, Tanım ve Terminoloji

Koroner ateroskleroz, koroner arterlerin iç astarında yağlı plaklar, kolesterol ve diğer maddelerin birikmesiyle karakterize ilerleyici bir durumdur. Bu süreç, kalp kasına kan sağlayan bu arterlerin sertleşmesine ve daralmasına neden olur ve nihayetinde çeşitli klinik belirtilere yol açabilir.

Koroner Arter Hastalığı (CAD)Koroner arter hastalığı, koroner aterosklerozdan kaynaklanan durumları kapsayan geniş bir terimdir. Özellikle yaşlı bireyler arasında hastalık, engellilik ve ölümlerin önde gelen nedenlerinden biri olarak tanımlanan önemli bir halk sağlığı sorunudur^[10]; ^[11]. KAH’nin gelişimi genellikle koroner arterlerde bir dizi patolojik değişikliği takip eder. Bazı araştırma bağlamlarında, KAH koroner arter stenozunun derecesine göre kategorize edilebilir. Örneğin, dört koroner arterden herhangi birinde gözle görülür lezyonu olmayan hastalar bir kontrol grubu olarak sınıflandırılabilir (örn. KAH kategori 1), koroner arter stenozu gösterenler ise %50’ye kadar stenozu olan bireyleri içerebilen, orta derecede kabul edilen KAH kategori 2 gibi kategorilere ayrılabilir.
Koroner Kalp Hastalığı (CHD)Koroner kalp hastalığı, genellikle koroner arter hastalığı ile birbirinin yerine kullanılan veya onun bir sonucu olarak, kalbin kan akışını etkileyen aterosklerotik süreçten kaynaklanan klinik olayları ve semptomları temsil eden bir terimdir. Ateroskleroz mekanizmalarını anlamak, KKH’nin tahmin, önleme ve tedavisi için etkili stratejiler geliştirmek açısından hayati öneme sahiptir.
Koroner Arter Stenozu Koroner arter stenozu, özellikle koroner arterlerin daralması veya kısıtlanması anlamına gelir. Bu daralma tipik olarak aterosklerotik plakların birikimiyle oluşur ve bu durum miyokardiyuma (kalp kası) kan akışını azaltabilir. Stenoz derecesi, KAH’nin şiddetini sınıflandırmada kritik bir faktördür.
Koroner Arter Kalsifikasyonu (CAC) Koroner arter kalsifikasyonu, koroner arterlerin duvarlarında kalsiyum birikimini içerir. KAK, aterosklerozun varlığının ve kapsamının ölçülebilir bir göstergesidir. KAK miktarı, Agatston yöntemi gibi belirli yöntemler kullanılarak değerlendirilebilir. Önceki çalışmalar, KAK ile genel kardiyovasküler risk arasında son derece anlamlı bir ilişki olduğunu göstermiştir ^[11].
Miyokard Enfarktüsü (ME) Miyokard enfarktüsü, yaygın olarak kalp krizi olarak bilinen, kalp kasının bir bölümüne kan akışının ciddi şekilde azaldığı veya tıkandığı, genellikle yırtılmış aterosklerotik bir plak ve ardından koroner arterde pıhtı oluşumu nedeniyle meydana gelen ciddi bir klinik olaydır. Bu tıkanıklık, kalp kası dokusunun ölümüne yol açabilir.

Kalbe kan sağlayan arterlerde plak birikimi ile karakterize bir durum olan koroner ateroskleroz, belirgin semptomların olmamasından hayatı tehdit eden olaylara kadar çeşitli şekillerde kendini gösterebilir.

Tipik Sunumlar

Plağın birikmesi, koroner arterlerin daralmasına yol açabilir. Yaygın ve şiddetli bir sunum, genellikle kalp krizi olarak adlandırılan bir ^[12]‘dır.

Ölçüm Yaklaşımları

Koroner aterosklerozun varlığı ve şiddeti çeşitli yöntemlerle değerlendirilebilir:

Koroner Arter Kalsifikasyonu (CAC): ^[12], subklinik aterosklerozun bir ölçüsüdür. ^[13] kullanılarak nicelleştirilebilir. Bu yöntem, ^[13] durumunda bile hastalığın tanımlanmasına olanak tanır.
Kardiyovasküler Risk Faktörleri: Çeşitli faktörler koroner ateroskleroz ile ilişkilidir ve^[12] dahil olmak üzere gösterge olarak ölçülebilir. Diğer ölçülebilir özellikler arasında ^[12] bulunur. Sigara içme durumu da hastalığın özelliklerini etkileyebilen önemli bir risk faktörüdür.
Risk Faktörü Prevalansı: ^[12] gibi kardiyovasküler risk faktörlerinin prevalansı hasta grupları arasında farklılık gösterebilir. Örneğin, ^[12]. Etkilenen bireyler arasında sigara içme alışkanlıkları da farklılık göstermekte olup, semptom olmamasının hastalığı dışlamadığını vurgulamaktadır.

Koroner Aterosklerozun Nedenleri

Koroner ateroskleroz, hem genetik yatkınlıklar hem de çeşitli çevresel faktörlerden etkilenen çok yönlü bir durumdur.

Genetik Faktörler

Genetik faktörler, koroner ateroskleroz gelişim riskine katkıda bulunur. Erken başlangıçlı kardiyovasküler hastalığın güçlü bir aile öyküsü, genetik bir bileşeni işaret eder^[14]. Tanımlanan belirli genetik ilişkiler şunlardır:

Lipoprotein lipaz geni içinde bulunan tek nükleotid polimorfizmleri (SNP’ler) ^[14].
Hücresel sinyalizasyon, lipid metabolizması ve kan basıncı regülasyonunda rol oynayan SNP’leri içeren genomik bölgeler. Bu bölgeler, koroner arter hastalığı ile ilişkilendirilmiştir^[14].

Çevresel Faktörler

Çevresel ve yaşam tarzı unsurları da koroner aterosklerozun gelişiminde rol oynamaktadır. Bu faktörler şunlardır:

Kültürleşme ^[4].
Sosyoekonomik konum ^[4].

Biyolojik Arka Plan

Koroner arter hastalığı (CAD), aynı zamanda koroner kalp hastalığı (CHD) olarak da bilinen, kompleks ve çeşitli bir kardiyovasküler hastalıktır. Yaşam boyunca kademeli olarak gelişen, genellikle belirtiler ortaya çıkmadan ileri bir aşamaya ilerleyen kronik bir durumdur^[2]. Gelişimindeki kritik temel süreç, multifaktöriyel bir durum olan aterosklerozdur ^[15]. Ateroskleroz, inflamatuar bir hastalık olarak kabul edilmektedir^[3].

Aterosklerotik plağın oluşumu ve ilerlemesi, stabilitesi ile birlikte, çeşitli temel biyolojik süreçleri içerir ^[16]. Bu süreçlerin genetik düzenlenmesi, CAD ve miyokard enfarktüsü gelişiminde önemli bir rol oynamaktadır ^[16].

Aterosklerozda yer alan temel hücresel ve moleküler yollar şunlardır:

Başlangıç: Lipoproteinlerin subendotelyal alanda tutulması, başlatıcı bir süreç olarak kabul edilir ^[17].
Plak Gelişimi: Patoloji, plakların gelişimini ve tıbbi tedavilere verdikleri yanıtları içerir ^[1].
İnflamasyon ve İmmünite:
- Ateroskleroz, bağışıklık sistemini içerir^[18].
- Adaptif immünite de mekanizmalarında rol oynar ^[19].
- NLRP3 inflamatuvarları aterogenez için gereklidir ve kolesterol kristalleri tarafından aktive edilir ^[20].
Metabolizma ve Sinyalizasyon:Hücresel sinyalizasyon, lipid metabolizması ve kan basıncı regülasyonu ile ilgili genler ateroskleroz ile ilişkilidir^[15]. Örneğin, lipoprotein lipaz genindeki genetik varyantlar (SNP’ler) bir ilişki göstermiştir ^[16].

Yolaklar ve Mekanizmalar

Koroner ateroskleroz, hastalık, sakatlık ve ölümlerin önde gelen bir nedeni olan kalp hastalığına önemli ölçüde katkıda bulunan karmaşık bir hastalık sürecidir^[21]. Koroner arter hastalığının ortaya çıkışı bir dizi fizyolojik olayı takip eder ^[21]. Koroner ateroskleroz mekanizmalarına yönelik araştırmalar, metabolizmayı etkileyen genetik varyantların tanımlanmasını ve bunların yakındaki genler üzerindeki etkilerinin karakterize edilmesini içerir^[21]. Bu yaklaşım, ilgili temel fizyolojik yolları ortaya çıkarmak için metabolik ağların incelenmesini kullanır ^[21].

Aterosklerozda rol oynayabilecek çeşitli metabolik yolları temsil eden birkaç farklı metabolik ağ tanımlanmıştır:

Kolesterol ve Lipoprotein Metabolizması: Bir ağ, kolesterol metabolizması ve apoB içeren lipoproteinlerin aktivitesiyle yakından ilişkilidir ^[21].
Amino Asit ve Trigliserid Metabolizması:Başka bir ağ, dallı zincirli ve aromatik amino asitleri, büyük trigliserid (TG) açısından zengin VLDL partikülleri ve serum trigliseridlerini kapsar^[21].
HDL Metabolizması: İki farklı ağ, özellikle daha büyük ve daha küçük HDL partikülleri arasında ayrım yaparak HDL metabolizmasının dinamiklerini yakalar ^[21].
Lipid Çoklu Doymamışlığı, Keton Cisimleri ve Glikoz-Alanin Döngüsü: Diğer ağlar, lipid çoklu doymamışlığı, keton cisimlerinin üretimi ve glikoz-alanin döngüsüyle ilişkilidir ve hastalıkla ilgili metabolik düzenlemedeki potansiyel katılımlarını gösterir ^[21].
Böbrek Fonksiyonu:Belirli bir ağ, böbrek fonksiyonuyla ilişkilendirilmiştir ve böbrek sağlığı ile ateroskleroz yolları arasında bir bağlantı olduğunu düşündürmektedir^[21].
Yağ Asidi Bileşimi ve LDL Çapı: Ek ağlar, yağ asidi zincir uzunluğu ve bileşimi, LDL partiküllerinin ortalama çapı ve yağ asidi zincirlerinin çift bağlarının ölçümlerini temsil eder ^[21].
Üre ve Asetat: Üre ve asetatı içeren basit ağlar, metabolik profile de katkıda bulunur ^[21].

Kapsamlı metabolomik profilleme yoluyla tanımlanan bu metabolik ağlar, koroner aterosklerozun gelişimi ve ilerlemesine katkıda bulunan moleküler ve fizyolojik mekanizmalara içgörüler sağlar ^[21]. Koroner arter hastalığının patofizyolojisi, köklü bir çalışma alanıdır ^[22].

Popülasyon Çalışmaları

Koroner ateroskleroz, çok sayıda epidemiyolojik ve kohort çalışmasının farklı popülasyonlardaki prevalansı ve risk faktörleri hakkında bilgi sağlamasıyla önemli bir halk sağlığı sorunudur. Amerikan Kalp Derneği’nden alınan kalp hastalığı istatistikleri, etkisine dair güncel bilgiler sunmaktadır^[23]; ^[10]. Küresel olarak, koroner ateroskleroz toplam hastalık yüküne katkıda bulunmaktadır^[24].

Koroner arter hastalığının erken kanıtları genç popülasyonlarda gözlemlenmiştir. Kore ve Vietnam’da ölen Amerikalı askerler üzerinde yapılan çalışmalar, genç savaş kayıplarında bile koroner hastalığın varlığını ortaya koymuştur ^[25]; ^[26]. Pathobiological Determinants of Atherosclerosis in Youth (PDAY) Çalışması, gençlerdeki aortik ve koroner aterosklerotik lezyonların doğal seyrini ayrıca detaylandırmıştır^[27].

Boylamsal kohort çalışmaları, koroner aterosklerozun gelişimini ve ilerlemesini anlamada önemli rol oynamıştır. Bir toplulukta boylamsal çalışmalara bir yaklaşım olarak başlatılan Framingham Çalışması, ailelerde koroner kalp hastalığını araştırmak ve kardiyovasküler risk faktörlerini izlemek amacıyla Framingham Offspring Çalışması ve Üçüncü Nesil Kohortu dahil olmak üzere birden fazla nesli takip etmiştir ^[28]; ^[29]; ^[30]. Benzer şekilde, yaş, gen/çevre duyarlılık çalışması olan Reykjavik Çalışması, tanınmamış miyokard enfarktüsü gibi durumların epidemiyolojisini ve özelliklerini anlamaya katkıda bulunmuştur ^[31]; ^[32]. Rotterdam Çalışması, kardiyovasküler hastalıklar dahil olmak üzere yaşlılarda kronik hastalıkları araştırmayı amaçlayan başka büyük bir popülasyon tabanlı kohort çalışmasıdır ^[33].

Popülasyon tabanlı çalışmalar, koroner arter hastalığı olan bireyler için tipik demografik özellikleri ve risk faktörü prevalansını karakterize etmiştir. Örneğin, bir popülasyon tabanlı çalışma, ortalama yaşın 55.3 ± 10.8 yıl olduğunu ve katılımcıların %50.5’ini kadınların oluşturduğunu bildirmiştir. Bu popülasyonda belirlenen yaygın kardiyovasküler risk faktörleri arasında hipertansiyon (%51.0), dislipidemi (%26.8), diabetes mellitus (%26.8) ve obezite (%22.4) yer almaktaydı. Sigara alışkanlıkları da kaydedildi; %18.6’sı mevcut sigara içenler, %34.2’si eski sigara içenler ve %47.2’si hiç sigara içmemiş olanlardı. Ortalama Body Mass Index (BMI) 27.0 ± 4.7 kg/m² idi^[12].

Koroner Ateroskleroz Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Bu sorular, mevcut genetik araştırmalara dayanarak koroner aterosklerozun en önemli ve spesifik yönlerini ele almaktadır.

1. Babam erken yaşta kalp krizi geçirdi; ben de geçirecek miyim?

Evet, yakın bir akrabanızda erken yaşta kalp hastalığı olması riskinizi önemli ölçüde artırır çünkü genetik faktörler koroner aterosklerozda güçlü bir rol oynamaktadır. Zararlı kolesterol seviyelerini etkileyenLPA gibi genlerdeki varyantlar aktarılabilir. Genetik sizi yatkınlaştırsa da, yaşam tarzı seçimleri bu kalıtsal riski yönetmenize yardımcı olabilir.

2. Sağlıklı besleniyor ve egzersiz yapıyorum; neden hala risk altında olabilirim?

Sağlıklı bir yaşam tarzına sahip olsanız bile, genetik yapınız sizi hala risk altında bırakabilir. Koroner arter kalsifikasyonu (CAC) gibi durumlar için güçlü kalıtım, bazı kişilerin alışkanlıklarından bağımsız olarak genetik olarak plak birikimine daha yatkın olduğu anlamına gelir. Örneğin, belirli varyantlar vücudunuzun lipitleri veya enflamasyonu nasıl yönettiğini etkileyerek sizi daha duyarlı hale getirebilir.

3. Ailemde varsa kalp sorunlarını gerçekten önleyebilir miyim?

Genlerinizi değiştiremezsiniz ancak riskinizi kesinlikle önemli ölçüde azaltabilirsiniz. Beslenme ve egzersiz gibi yaşam tarzı faktörleri genetiğinizle etkileşime girer. Aile öykünüzü anlamak, koroner arter kalsifikasyonu için BT taramaları gibi daha erken taramayı teşvik ederek, erken müdahaleye ve kişiselleştirilmiş önleme stratejilerine olanak tanır.

4. Doktorum neden kalbim için özel bir tarama önerdi?

Doktorunuz muhtemelen bunu önerdi çünkü koroner ateroskleroz genellikle sessizce gelişir ve ilerleyene kadar belirti göstermez. Koroner arter kalsifikasyonunu (CAC) ölçmek için yapılan bir BT taraması, kendinizi iyi hissetmeden önce bile plak birikimini erken tespit etmenin önemli bir yoludur ve gelecekteki kalp olaylarını tahmin etmeyi büyük ölçüde geliştirir. Bu, hastalığınızın gerçek boyutunu ve riskini değerlendirmeye yardımcı olur.

5. Arka planım damar tıkanıklığı olasılığımı etkiler mi?

Evet, etnik veya popülasyon arka planınız riskinizi etkileyebilir. Genetik çalışmalar, bir grupta tanımlanan ilişkilendirmelerin, popülasyon yapısındaki farklılıklar nedeniyle diğer gruplarda dikkatli bir doğrulamaya ihtiyaç duyabileceğini göstermiştir. Bu, koroner ateroskleroz için belirli genetik risk faktörlerinin çeşitli soy gruplarında daha yaygın olabileceği veya farklı şekilde ifade edilebileceği anlamına gelir.

6. Atardamarlarım tıkanıyorken neden hasta hissetmiyorum?

Koroner ateroskleroz, genellikle onlarca yıl asemptomatik kalan kronik, ilerleyici bir hastalıktır. Plak yavaş yavaş birikir ve atardamarlar önemli ölçüde daralana veya bir plak yırtılarak kalp krizi gibi ciddi bir olaya yol açana kadar tipik olarak belirti yaşamazsınız. CAC taramaları gibi erken tanı yöntemleri, bu sessiz ilerleme nedeniyle kritiktir.

7. DNA testi kalp riskimi öğrenmek için faydalı mı?

Genetik testler, lipoprotein(a) düzeyleri gibi faktörleri etkileyerek koroner ateroskleroz riskinizi artıran,LPA geni gibi varyantları tanımlayabilir. Bu testler genetik yatkınlığınıza dair bilgiler sunsa da, kesin tanı ve tedavi için rutin klinik pratikteki tam uygulamaları hala gelişmektedir. Bunlar daha geniş bir risk değerlendirmesinin parçası olabilir.

8. Bazı insanlar neden tıkanmış arterlere sahip olmasına rağmen uzun yaşar?

Koroner aterosklerozun ilerlemesi ve klinik etkisi bireyler arasında büyük ölçüde değişebilir. Plak birikimi bir risk faktörü olmasına rağmen, buna sahip olan herkes şiddetli olaylar deneyimlemez. Bu değişkenlik, sizin spesifik genetik profilinizin, diğer yaşam tarzı faktörlerinin ve vücudunuzun hastalığı zamanla (bazen akut tıkanıklıklar olmaksızın) nasıl yönettiğinin karmaşık bir etkileşimi tarafından etkilenir.

9. Kardeşimin kalp hastalığı var ama benim yok; fark neden?

Tek yumurta ikizleri bile farklı sağlık sonuçlarına sahip olabilir ve kardeşler için genetik miras her zaman aynı değildir, ayrıca yaşam tarzı seçimleri de farklılık gösterir. Birçok geni paylaşsanız da, lipid metabolizmasını veya enflamasyonu etkileyen spesifik genetik varyantlar bir kardeşte bulunurken diğerinde bulunmayabilir, bu da koroner ateroskleroza karşı farklı duyarlılıklara yol açar. Çevresel faktörler de büyük rol oynar.

10. Ailemin genleri kötüyse yediğim şeyler gerçekten önemli mi?

Kesinlikle, güçlü bir aile öyküsü olsa bile ne yediğiniz son derece önemlidir. Genetik faktörler, LDLRfonksiyonunu veya Lp(a) seviyelerini etkileyen varyantlar gibi, sizi yatkın hale getirse de, diyetiniz kolesterol ve enflamasyon gibi faktörleri doğrudan etkiler. Sağlıklı bir diyet, genetik risklerin ifadesini hafifletmeye yardımcı olabilir ve şiddetli koroner ateroskleroz geliştirme genel şansınızı azaltır.

Bu SSS, mevcut genetik araştırmalara dayanarak otomatik olarak oluşturulmuştur ve yeni bilgiler ortaya çıktıkça güncellenebilir.

Yasal Uyarı: Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır ve profesyonel tıbbi tavsiyenin yerine kullanılmamalıdır. Kişiselleştirilmiş tıbbi rehberlik için daima bir sağlık uzmanına danışın.

References

[1] Insull W Jr. “The Pathology of Atherosclerosis: Plaque Development and Plaque Responses to Medical Treatment.”The American Journal of Medicine, vol. 122, 2009, pp. S3–S14.

[2] Lloyd-Jones D, et al. “Executive summary: heart disease and stroke statistics—2010 update: a report from the American Heart Association.”Circulation, vol. 121, 2010, pp. 948–954.

[3] Ross R. “Atherosclerosis—an inflammatory disease.”N Engl J Med, vol. 340, 1999, pp. 115–126.

[4] Diez Roux, Ana V., et al. “Acculturation and Socioeconomic Position as Predictors of Coronary Calcification in a Multiethnic Sample.” Circulation, vol. 112, no. 11, 2005, pp. 1557–1565.

[5] Karvanen J, Silander K, Kee F, et al. The impact of newly identiﬁed loci on coronary heart disease, stroke and total mortality in the MORGAM prospective cohorts. Genet Epidemiol. 2009; 33: 237–246.

[6] Takeuchi F, et al. GWAS of coronary artery disease in the Japanese. European Journal of Human Genetics.

[7] Hao K, Chudin E, Greenawalt D, Schadt EE. Magnitude of stratiﬁcation in human populations and impacts on genome wide association studies. PLoS One. 2010; 5.

[8] Erdmann J, Willenborg C, Nahrstaedt J, Preuss M, Konig IR, Baumert J, et al. Genome-wide association study identifies a new locus for coronary artery disease on chromosome 10p11.23. Eur Heart J. 2011; 32:158–68.

[9] Schunkert H, Konig IR, Kathiresan S, Reilly MP, Assimes TL, Holm H, et al. Large-scale association analysis identifies 13 new susceptibility loci for coronary artery disease. Nat Genet. 2011; 43:333–8.

[10] Rosamond, Wayne et al. “Heart disease and stroke statistics—2008 update: a report from the American Heart Association Statistics Committee and Stroke Statistics Subcommittee.”Circulation, vol. 117, 2008, pp. e25–e146.

[11] Greenland, P. et al. “ACCF/AHA 2007 clinical expert consensus document on coronary artery calcium scoring by computed tomography in global cardiovascular risk assessment and in evaluation of patients with chest pain: a report of the.”

[12] Wild, et al. “Characteristics of the CADomics study.” Circulation: Cardiovascular Genetics, 2012.

[13] Kondos, G. T., et al. “Electron-beam tomography coronary artery calcium and cardiac events: a 37-month follow-up of 5635 initially asymptomatic low- to intermediate-risk adults.” Circulation, vol. 107, 2003, pp. 2571–2576.

[14] Musunuru, Kiran, and Sekar Kathiresan. “Genetics of Coronary Artery Disease.”Annual Review of Genomics and Human Genetics, vol. 11, 2010, pp. 91-108.

[15] Samani NJ, et al. “Pathophysiology of coronary artery disease.”Circulation, vol. 111, 2005, pp. 3481–8.

[16] Bis JC, et al. “Discovery of three new loci associated with carotid intima-media thickness and common carotid artery plaque.” Nature Genetics, vol. 44, 2012, pp. 100-107.

[17] Tabas I, et al. “Subendothelial lipoprotein retention as the initiating process in atherosclerosis: update and therapeutic implications.”Circulation, vol. 116, 2007, pp. 1832–44.

[18] Hansson GK, Hermansson A. “The immune system in atherosclerosis.”Nat Immunol, vol. 12, 2011, pp. 204–12.

[19] Lahoute C, et al. “Adaptive immunity in atherosclerosis: mechanisms and future therapeutic targets.”Nat Rev Cardiol, vol. 8, 2011, pp. 348–58.

[20] Duewell P, et al. “NLRP3 inflammasomes are required for atherogenesis and activated by cholesterol crystals.” Nature, vol. 464, 2010, pp. 1357–61.

[21] Inouye, Michael, et al. “Novel Loci for Metabolic Networks and Multi-Tissue Expression Studies Reveal Genes for Atherosclerosis.”PLoS ONE, vol. 7, no. 6, 2012, p. e38234.

[22] Lusis, Aldons J., et al. “Pathophysiology of Coronary Artery Disease.”Circulation, vol. 111, no. 25, 2005, pp. 3481–8.

[23] Thom, Thomas, N. Haase, W. Rosamond, et al. “Heart disease and stroke statistics – 2006 update: a report from the American Heart Association Statistics Committee and Stroke Statistics Subcommittee.”Circulation, vol. 113, no. 6, 2006, pp. e85-151.

[24] Murray, Christopher J. L., and Alan D. Lopez. “Evidence-based health policy – lessons from the Global Burden of Disease Study.”Science, vol. 274, no. 5288, 1996, pp. 740-743.

[25] Enos, W. F., J. C. Beyer, and R. H. Holmes. “Pathogenesis of coronary disease in American soldiers killed in Korea.”Journal of the American Medical Association, vol. 158, no. 11, 1954, pp. 912-914.

[26] McNamara, J. J., M. A. Molot, J. F. Stremple, and R. T. Cutting. “Coronary artery disease in combat casualties in Vietnam.”Journal of the American Medical Association, vol. 216, no. 7, 1971, pp. 1185-1187.

[27] Pathobiological Determinants of Atherosclerosis in Youth (PDAY) Research Group. “Natural history of aortic and coronary atherosclerotic lesions in youth. Findings from the PDAY Study.”Arteriosclerosis and Thrombosis, vol. 13, no. 9, 1993, pp. 1291-1298.

[28] Dawber, Thomas R., William B. Kannel, and Lydia P. Lyell. “An approach to longitudinal studies in a community: the Framingham Study.” Annals of the New York Academy of Sciences, vol. 107, no. 2, 1963, pp. 539-556.

[29] Kannel, William B., M. Feinleib, P. M. McNamara, et al. “An investigation of coronary heart disease in families. The Framingham offspring study.”American Journal of Epidemiology, vol. 110, no. 3, 1979, pp. 281-290.

[30] Splansky, Gail L., D. Corey, Q. Yang, et al. “The Third Generation Cohort of the National Heart, Lung, and Blood Institute’s Framingham Heart Study: design, recruitment, and initial examination.” American Journal of Epidemiology, vol. 165, no. 11, 2007, pp. 1328-1335.

[31] Harris, Tamara B., Lenore J. Launer, Eiriksdottir G., et al. “Age, Gene/Environment Susceptibility-Reykjavik Study: multidisciplinary applied phenomics.” American Journal of Epidemiology, vol. 165, no. 9, 2007, pp. 1076-1087.

[32] Sigurdsson, E., G. Thorgeirsson, H. Sigvaldason, and N. Sigfusson. “Unrecognized myocardial infarction: epidemiology, clinical characteristics, and the prognostic role of angina pectoris. The Reykjavik Study.” Annals of Internal Medicine, vol. 122, no. 2, 1995, pp. 96-102.

[33] Hofman, Albert, M. M. Breteler, C. M. van Duijn, et al. “The Rotterdam Study: 2010 objectives and design update.” European Journal of Epidemiology, vol. 24, no. 10, 2009, pp. 553-572.